شاهان ایران به ترتیب تاریخ

نخستین دولت بزرگ ایرانی که در غرب ایران پدید آمد. تاریخ‌های این دوره بیشتر از هرودوت است و قطعی نیست.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   دیاکو حدود ۷۰۰–۶۴۷ پ.م (به روایت هرودوت)

   به روایت هرودوت، داوری دادگر که مادها او را به پادشاهی برگزیدند و هگمتانه را ساخت؛ تاریخی بودنش قطعی نیست.

2. ۲
   فرورتیش حدود ۶۴۷–۶۲۵ پ.م · فرزند دیاکو

   پارس را زیر فرمان ماد آورد و در جنگ با آشور کشته شد.

3. ۳
   هووخشتره حدود ۶۲۵–۵۸۵ پ.م · فرزند فرورتیش

   سپاه را سامان داد و با بابل نینوا را گشود.

   زندگی‌نامه ←
4. ۴
   آستیاگ حدود ۵۸۵–۵۵۰ پ.م · فرزند هووخشتره

   آخرین شاه ماد؛ نوه‌ی دختری‌اش کوروش بر او پیروز شد.

   زندگی‌نامه ←

نخستین شاهنشاهی جهانی تاریخ، از دره‌ی سند تا مصر و یونان. دو شاخه‌ی خاندان، از کوروش و از داریوش، هر دو به چیش‌پیش و هخامنش می‌رسند.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   کوروش بزرگ ۵۵۹–۵۳۰ پ.م · فرزند کمبوجیه‌ی یکم

   بنیان‌گذار شاهنشاهی؛ ماد، لیدیه و بابل را گشود.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   کمبوجیه‌ی دوم ۵۳۰–۵۲۲ پ.م · فرزند کوروش بزرگ

   مصر را گشود؛ در راه بازگشت درگذشت.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   بردیا ۵۲۲ پ.م · فرزند کوروش بزرگ

   چند ماه پادشاه بود؛ داریوش در بیستون او را «گئومات مغ» غاصب می‌خواند و درستی این روایت محل بحث است.

4. ۴
   داریوش بزرگ ۵۲۲–۴۸۶ پ.م · فرزند ویشتاسپ

   سازمان‌دهنده‌ی شاهنشاهی؛ سازنده‌ی تخت جمشید و سنگ‌نوشته‌ی بیستون.

   زندگی‌نامه ←
5. ۵
   خشایارشا ۴۸۶–۴۶۵ پ.م · فرزند داریوش بزرگ

   لشکرکشی به یونان و ساختن دروازه‌ی ملل.

   زندگی‌نامه ←
6. ۶
   اردشیر یکم ۴۶۵–۴۲۴ پ.م · فرزند خشایارشا

   با یونانیان صلح کالیاس را بست (به روایت منابع یونانی).

7. ۷
   خشایارشای دوم ۴۲۴ پ.م · فرزند اردشیر یکم

   پس از ۴۵ روز به دست برادرش کشته شد.

8. ۸
   سغدیانوس ۴۲۴–۴۲۳ پ.م · فرزند اردشیر یکم

   چند ماه پادشاه بود و به دست برادرش داریوش دوم کشته شد.

9. ۹
   داریوش دوم ۴۲۳–۴۰۴ پ.م · فرزند اردشیر یکم

   در جنگ‌های پلوپونزی از اسپارت پشتیبانی کرد.

10. ۱۰
    اردشیر دوم ۴۰۴–۳۵۸ پ.م · فرزند داریوش دوم

    طولانی‌ترین پادشاهی هخامنشی؛ شورش برادرش کوروش کوچک را در کوناکسا شکست داد.

    زندگی‌نامه ←
11. ۱۱
    اردشیر سوم ۳۵۸–۳۳۸ پ.م · فرزند اردشیر دوم

    مصر را دوباره گشود؛ به دست باگواس زهر داده شد.

12. ۱۲
    اردشیر چهارم (ارشک) ۳۳۸–۳۳۶ پ.م · فرزند اردشیر سوم

    باگواس او را بر تخت نشاند و سپس کشت.

13. ۱۳
    داریوش سوم ۳۳۶–۳۳۰ پ.م · فرزند ارشام

    آخرین شاه هخامنشی؛ از اسکندر شکست خورد و به دست بسوس کشته شد.

    زندگی‌نامه ←

پس از اسکندر مقدونی، سرداران او ایران را بخش کردند و سلوکوس و جانشینانش، که دودمانی یونانی‌تبار بودند، بر بخش بزرگی از ایران فرمان راندند تا اشکانیان آنان را از ایران بیرون کردند.

دودمان پارتی که نزدیک به پنج سده بر ایران فرمان راند و سد امپراتوری روم شد. شمار و تاریخ پادشاهان اشکانی بیشتر از سکه‌ها به دست آمده و در بسیاری موارد تقریبی است؛ پیوندهای خانوادگی جز آنچه مطمئن است، آورده نشده است.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   ارشک یکم حدود ۲۴۷–۲۱۷ پ.م

   بنیان‌گذار دودمان؛ پارت را از سلوکیان گرفت.

2. ۲
   ارشک دوم حدود ۲۱۷–۱۹۱ پ.م · فرزند ارشک یکم

   در برابر آنتیوخوس سوم سلوکی پایداری کرد.

3. ۳
   فری‌یاپت حدود ۱۹۱–۱۷۶ پ.م

   از خاندان ارشک؛ پدر فرهاد یکم و مهرداد یکم.

4. ۴
   فرهاد یکم حدود ۱۷۶–۱۷۱ پ.م · فرزند فری‌یاپت

   مردها را در کوه‌های البرز شکست داد.

5. ۵
   مهرداد یکم حدود ۱۷۱–۱۳۲ پ.م · فرزند فری‌یاپت

   بنیان‌گذار شاهنشاهی؛ ماد و بابل را گشود.

   زندگی‌نامه ←
6. ۶
   فرهاد دوم حدود ۱۳۲–۱۲۷ پ.م · فرزند مهرداد یکم

   آنتیوخوس هفتم سلوکی را شکست داد و در جنگ با سکاها کشته شد.

7. ۷
   اردوان یکم حدود ۱۲۷–۱۲۴ پ.م · فرزند فری‌یاپت

   در جنگ با تخاریان کشته شد.

8. ۸
   مهرداد دوم حدود ۱۲۴–۹۱ پ.م · فرزند اردوان یکم

   مهرداد بزرگ؛ نخستین اشکانی با لقب «شاه شاهان»، نخستین پیوند با روم و چین.

   زندگی‌نامه ←
9. ۹
   سیناتروک حدود ۷۵–۶۹ پ.م

   در پیری به پادشاهی رسید.

10. ۱۰
    فرهاد سوم حدود ۶۹–۵۷ پ.م · فرزند سیناتروک

    به دست پسرانش کشته شد.

11. ۱۱
    مهرداد سوم حدود ۵۷–۵۴ پ.م · فرزند فرهاد سوم

    در کشمکش با برادرش ارد شکست خورد و کشته شد.

12. ۱۲
    ارد دوم حدود ۵۷–۳۷ پ.م · فرزند فرهاد سوم

    در زمان او سورنا کراسوس را در حران شکست داد.

13. ۱۳
    فرهاد چهارم حدود ۳۷–۲ پ.م · فرزند ارد دوم

    لشکرکشی مارک آنتونی را ناکام گذاشت.

14. ۱۴
    فرهاد پنجم (فرهادک) حدود ۲ پ.م – ۴ م · فرزند فرهاد چهارم

    پسر فرهاد چهارم و موزا؛ برکنار و کشته شد.

15. ۱۵
    ونن یکم حدود ۸–۱۲ م · فرزند فرهاد چهارم

    در روم بزرگ شده بود و بزرگان پارتی او را نپذیرفتند.

16. ۱۶
    اردوان دوم حدود ۱۲–۳۸ م

    از شاخه‌ی مادری اشکانی؛ دودمانی تازه را آغاز کرد.

17. ۱۷
    وردان حدود ۴۰–۴۶ م · فرزند اردوان دوم

    با برادرش گودرز بر سر تاج جنگید.

18. ۱۸
    گودرز دوم حدود ۴۰–۵۱ م · فرزند اردوان دوم

    سنگ‌نگاره‌ی او در بیستون است.

19. ۱۹
    بلاش یکم حدود ۵۱–۷۸ م

    برادرش تیرداد را شاه ارمنستان کرد؛ گردآوری اوستا را به او نسبت داده‌اند.

20. ۲۰
    پاکر دوم حدود ۷۸–۱۱۰ م · فرزند بلاش یکم

    با پادشاهی‌های آسیای میانه پیوند داشت.

21. ۲۱
    خسرو یکم اشکانی حدود ۱۰۹–۱۲۹ م

    در زمان او تراژان، امپراتور روم، تیسفون را گرفت.

22. ۲۲
    بلاش سوم حدود ۱۱۰–۱۴۷ م

    هم‌زمان با خسرو بر بخش شرقی فرمان راند.

23. ۲۳
    بلاش چهارم حدود ۱۴۷–۱۹۱ م

    با روم جنگید و تیسفون باز به دست رومیان افتاد.

24. ۲۴
    بلاش پنجم حدود ۱۹۱–۲۰۸ م · فرزند بلاش چهارم

    در برابر لشکرکشی سپتیمیوس سوروس ایستاد.

25. ۲۵
    بلاش ششم حدود ۲۰۸–۲۲۸ م · فرزند بلاش پنجم

    با برادرش اردوان بر سر تاج کشمکش داشت.

26. ۲۶
    اردوان چهارم حدود ۲۱۶–۲۲۴ م · فرزند بلاش پنجم

    آخرین شاه بزرگ اشکانی؛ در هرمزدگان به دست اردشیر بابکان کشته شد.

    زندگی‌نامه ←

دودمان پارسی که شاهنشاهی ایران را از نو ساخت و چهار سده با روم هم‌آوردی کرد؛ با یورش عرب‌ها و کشته شدن یزدگرد سوم پایان یافت.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   اردشیر بابکان ۲۲۴–۲۴۲ م · فرزند بابک (پاپک)

   بنیان‌گذار؛ اردوان چهارم را شکست داد.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   شاپور یکم ۲۴۰–۲۷۰ م · فرزند اردشیر بابکان

   والرین امپراتور روم را اسیر کرد.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   هرمزد یکم ۲۷۰–۲۷۱ م · فرزند شاپور یکم

   پادشاهی کوتاه؛ با مانی مدارا کرد.

4. ۴
   بهرام یکم ۲۷۱–۲۷۴ م · فرزند شاپور یکم

   در زمان او مانی زندانی شد و درگذشت.

5. ۵
   بهرام دوم ۲۷۴–۲۹۳ م · فرزند بهرام یکم

   کرتیر موبد در زمان او قدرت بسیار یافت.

6. ۶
   بهرام سوم ۲۹۳ م · فرزند بهرام دوم

   چند ماه پادشاه بود و نرسه او را برکنار کرد.

7. ۷
   نرسه ۲۹۳–۳۰۲ م · فرزند شاپور یکم

   سنگ‌نوشته‌ی پایکولی از اوست.

8. ۸
   هرمزد دوم ۳۰۲–۳۰۹ م · فرزند نرسه

   در جنگ با عرب‌ها کشته شد.

9. ۹
   آذرنرسه ۳۰۹ م · فرزند هرمزد دوم

   بزرگان او را برکنار کردند.

10. ۱۰
    شاپور دوم ۳۰۹–۳۷۹ م · فرزند هرمزد دوم

    هفتاد سال پادشاهی؛ پیروز بر یولیانوس.

    زندگی‌نامه ←
11. ۱۱
    اردشیر دوم ۳۷۹–۳۸۳ م · فرزند هرمزد دوم

    برادر شاپور دوم؛ نقش‌برجسته‌اش در طاق بستان است.

12. ۱۲
    شاپور سوم ۳۸۳–۳۸۸ م · فرزند شاپور دوم

    ارمنستان را با روم بخش کرد.

13. ۱۳
    بهرام چهارم ۳۸۸–۳۹۹ م · فرزند شاپور سوم

    پیش از پادشاهی، شاه کرمان بود (کرمانشاه).

14. ۱۴
    یزدگرد یکم ۳۹۹–۴۲۰ م · فرزند شاپور سوم

    با مسیحیان مدارا کرد؛ موبدان او را «بزه‌گر» خواندند. (برخی منابع او را پسر بهرام چهارم دانسته‌اند.)

15. ۱۵
    بهرام گور ۴۲۰–۴۳۸ م · فرزند یزدگرد یکم

    پیروز بر هپتالیان؛ قهرمان داستان‌ها.

    زندگی‌نامه ←
16. ۱۶
    یزدگرد دوم ۴۳۸–۴۵۷ م · فرزند بهرام گور

    جنگ آوارایر با ارمنیان در زمان اوست.

17. ۱۷
    هرمزد سوم ۴۵۷–۴۵۹ م · فرزند یزدگرد دوم

    برادرش پیروز او را برکنار کرد.

18. ۱۸
    پیروز یکم ۴۵۹–۴۸۴ م · فرزند یزدگرد دوم

    در جنگ با هپتالیان کشته شد.

19. ۱۹
    بلاش ۴۸۴–۴۸۸ م · فرزند یزدگرد دوم

    برادر پیروز؛ بزرگان او را برکنار کردند.

20. ۲۰
    قباد یکم ۴۸۸–۴۹۶ و ۴۹۸–۵۳۱ م · فرزند پیروز یکم

    در زمان او جنبش مزدک پدید آمد.

    زندگی‌نامه ←
21. ۲۱
    جاماسپ ۴۹۶–۴۹۸ م · فرزند پیروز یکم

    در دو سال برکناری قباد پادشاه بود.

22. ۲۲
    خسرو انوشیروان ۵۳۱–۵۷۹ م · فرزند قباد یکم

    اصلاحات مالیاتی و سپاهی؛ نامور به دادگری.

    زندگی‌نامه ←
23. ۲۳
    هرمزد چهارم ۵۷۹–۵۹۰ م · فرزند خسرو انوشیروان

    با بزرگان درافتاد و برکنار و کور شد.

24. ۲۴
    بهرام چوبین ۵۹۰–۵۹۱ م

    سردار نامدار از خاندان مهران که تاج را گرفت؛ از نژاد ساسانی نبود.

25. ۲۵
    خسرو پرویز ۵۹۰–۶۲۸ م · فرزند هرمزد چهارم

    شاهنشاهی را تا مصر رساند؛ برکنار و کشته شد.

    زندگی‌نامه ←
26. ۲۶
    قباد دوم (شیرویه) ۶۲۸ م · فرزند خسرو پرویز

    پدرش را برکنار کرد و چند ماه بعد درگذشت.

27. ۲۷
    اردشیر سوم ۶۲۸–۶۳۰ م · فرزند قباد دوم (شیرویه)

    کودکی که به دست شهربراز کشته شد.

28. ۲۸
    شهربراز ۶۳۰ م

    سردار بزرگ که تاج را گرفت و پس از چهل روز کشته شد؛ از نژاد ساسانی نبود.

29. ۲۹
    پوراندخت ۶۳۰–۶۳۱ م · فرزند خسرو پرویز

    نخستین شهبانوی ساسانی؛ با روم صلح کرد.

    زندگی‌نامه ←
30. ۳۰
    آزرمیدخت ۶۳۱–۶۳۲ م · فرزند خسرو پرویز

    دومین شهبانوی ساسانی.

31. ۳۱
    یزدگرد سوم ۶۳۲–۶۵۱ م · فرزند شهریار

    آخرین شاه ساسانی؛ پس از شکست قادسیه و نهاوند، در مرو کشته شد.

    زندگی‌نامه ←

نخستین دودمان ایرانی پس از اسلام که در خراسان، با فرمانبرداری از خلافت عباسی، فرمانروایی موروثی داشت.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   طاهر ذوالیمینین ۸۲۱–۸۲۲ م

   سردار مأمون که امین را شکست داد؛ پیش از مرگ نام خلیفه را از خطبه انداخت.

2. ۲
   طلحه ۸۲۲–۸۲۸ م · فرزند طاهر ذوالیمینین

   با خوارج سیستان جنگید.

3. ۳
   عبدالله بن طاهر ۸۲۸–۸۴۵ م · فرزند طاهر ذوالیمینین

   نیرومندترین طاهری؛ مازیار را گرفتار کرد.

4. ۴
   طاهر دوم ۸۴۵–۸۶۲ م · فرزند عبدالله بن طاهر

   فرمانروایی آرام در خراسان.

5. ۵
   محمد بن طاهر ۸۶۲–۸۷۳ م · فرزند طاهر دوم

   یعقوب لیث نیشابور را گرفت و او را اسیر کرد.

دودمانی سیستانی که از عیاری به فرمانروایی رسید و نخستین بار زبان فارسی را زبان دربار کرد.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   یعقوب لیث ۸۶۱–۸۷۹ م · فرزند لیث

   از عیاری به فرمانروایی رسید؛ تا بغداد پیش رفت.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   عمرو لیث ۸۷۹–۹۰۱ م · فرزند لیث

   به دست اسماعیل سامانی شکست خورد و اسیر شد.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   طاهر بن محمد ۹۰۱–۹۰۸ م · فرزند محمد بن عمرو

   نوه‌ی عمرو؛ صفاریان در زمان او ناتوان شدند.

دودمان ایرانی ماوراءالنهر و خراسان که روزگارش دوره‌ی شکوفایی زبان و ادب فارسی است.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   نصر یکم ۸۶۴–۸۹۲ م · فرزند احمد بن اسد

   فرمانروای سمرقند و ماوراءالنهر.

2. ۲
   اسماعیل سامانی ۸۹۲–۹۰۷ م · فرزند احمد بن اسد

   عمرو لیث را شکست داد؛ آرامگاهش در بخاراست.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   احمد بن اسماعیل ۹۰۷–۹۱۴ م · فرزند اسماعیل سامانی

   به دست غلامانش کشته شد.

4. ۴
   نصر دوم ۹۱۴–۹۴۳ م · فرزند احمد بن اسماعیل

   روزگار رودکی و اوج سامانیان.

5. ۵
   نوح یکم ۹۴۳–۹۵۴ م · فرزند نصر دوم

   با شورش سرداران روبه‌رو شد.

6. ۶
   عبدالملک یکم ۹۵۴–۹۶۱ م · فرزند نوح یکم

   در بازی چوگان از اسب افتاد و درگذشت.

7. ۷
   منصور یکم ۹۶۱–۹۷۶ م · فرزند نوح یکم

   ترجمه‌ی فارسی تاریخ و تفسیر طبری به فرمان او فراهم شد.

8. ۸
   نوح دوم ۹۷۶–۹۹۷ م · فرزند منصور یکم

   ابن‌سینا در جوانی پزشک او بود.

9. ۹
   منصور دوم ۹۹۷–۹۹۹ م · فرزند نوح دوم

   به دست سردارانش کور شد.

10. ۱۰
    عبدالملک دوم ۹۹۹ م · فرزند نوح دوم

    آخرین امیر؛ قراخانیان بخارا را گرفتند.

دودمانی گیلانی که بر گرگان و طبرستان فرمان راند؛ قابوس‌نامه یادگار این خاندان است.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   مرداویج ۹۳۰–۹۳۵ م · فرزند زیار

   در اندیشه‌ی بازگرداندن شکوه ساسانی بود؛ به دست غلامانش کشته شد.

2. ۲
   وشمگیر ۹۳۵–۹۶۷ م · فرزند زیار

   در شکار گراز درگذشت.

3. ۳
   بیستون ۹۶۷–۹۷۷ م · فرزند وشمگیر

   فرمانروای گرگان.

4. ۴
   قابوس بن وشمگیر ۹۷۷–۹۸۱ و ۹۹۷–۱۰۱۲ م · فرزند وشمگیر

   شاعر و ادیب؛ گنبد قابوس آرامگاه اوست.

   زندگی‌نامه ←
5. ۵
   منوچهر بن قابوس ۱۰۱۲–۱۰۳۱ م · فرزند قابوس بن وشمگیر

   منوچهری دامغانی تخلص خود را از نام او گرفت.

6. ۶
   عنصرالمعالی کیکاووس حدود ۱۰۴۹–۱۰۸۷ م · فرزند اسکندر

   نویسنده‌ی قابوس‌نامه برای پسرش گیلانشاه.

دودمان دیلمی که بر ایران و عراق چیره شد و خلیفه‌ی عباسی را زیر فرمان خود گرفت. فهرست زیر شاخه‌های اصلی را نشان می‌دهد.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   عمادالدوله علی ۹۳۴–۹۴۹ م · فرزند بویه

   فرمانروای فارس.

2. ۲
   رکن‌الدوله حسن ۹۳۵–۹۷۶ م · فرزند بویه

   فرمانروای ری و اصفهان.

3. ۳
   معزالدوله احمد ۹۴۵–۹۶۷ م · فرزند بویه

   بغداد را گرفت و خلیفه را زیر فرمان آورد.

4. ۴
   عزالدوله بختیار ۹۶۷–۹۷۸ م · فرزند معزالدوله احمد

   در جنگ با عضدالدوله کشته شد.

5. ۵
   عضدالدوله ۹۴۹–۹۸۳ م · فرزند رکن‌الدوله حسن

   یکپارچه‌کننده‌ی آل بویه؛ سازنده‌ی بند امیر.

   زندگی‌نامه ←
6. ۶
   فخرالدوله ۹۷۶–۹۸۰ و ۹۸۴–۹۹۷ م · فرزند رکن‌الدوله حسن

   صاحب بن عباد وزیر او بود.

7. ۷
   صمصام‌الدوله ۹۸۳–۹۸۷ م · فرزند عضدالدوله

   جانشین عضدالدوله در عراق.

8. ۸
   شرف‌الدوله ۹۸۷–۹۸۹ م · فرزند عضدالدوله

   رصدخانه‌ای در بغداد ساخت.

9. ۹
   بهاءالدوله ۹۸۹–۱۰۱۲ م · فرزند عضدالدوله

   پس از برادرانش فرمانروای عراق و فارس شد.

10. ۱۰
    مجدالدوله ۹۹۷–۱۰۲۹ م · فرزند فخرالدوله

    فرمانروای ری؛ محمود غزنوی ری را از او گرفت.

دودمان ترک‌تبار با فرهنگ ایرانی که از غزنه تا ری و هند فرمان راند؛ دربارش پرورشگاه شاعران و تاریخ بیهقی است.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   سبکتکین ۹۷۷–۹۹۷ م

   غلام ترک سامانیان که فرمانروای غزنه شد.

2. ۲
   اسماعیل ۹۹۷–۹۹۸ م · فرزند سبکتکین

   برادرش محمود او را برکنار کرد.

3. ۳
   سلطان محمود ۹۹۸–۱۰۳۰ م · فرزند سبکتکین

   هفده بار به هند لشکر کشید؛ فردوسی شاهنامه را به نام او کرد.

   زندگی‌نامه ←
4. ۴
   محمد ۱۰۳۰ و ۱۰۴۰–۱۰۴۱ م · فرزند سلطان محمود

   برادرش مسعود او را کور کرد.

5. ۵
   سلطان مسعود ۱۰۳۰–۱۰۴۰ م · فرزند سلطان محمود

   در دندانقان از سلجوقیان شکست خورد؛ تاریخ بیهقی بیشتر درباره‌ی اوست.

6. ۶
   مودود ۱۰۴۱–۱۰۴۸ م · فرزند سلطان مسعود

   به کین پدر، عمویش محمد را کشت.

7. ۷
   ابراهیم ۱۰۵۹–۱۰۹۹ م · فرزند سلطان مسعود

   با سلجوقیان آشتی کرد؛ دوره‌ای آرام.

8. ۸
   مسعود سوم ۱۰۹۹–۱۱۱۵ م · فرزند ابراهیم

   مسعود سعد سلمان شاعر دربار او بود.

9. ۹
   بهرامشاه ۱۱۱۷–۱۱۵۷ م · فرزند مسعود سوم

   کلیله و دمنه‌ی نصرالله منشی و حدیقه‌ی سنایی به نام اوست.

دودمان ترکمان که از خراسان تا آناتولی را گرفت؛ دیوانسالاری آن به دست وزیران ایرانی چون نظام‌الملک بود.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   طغرل ۱۰۳۷–۱۰۶۳ م · فرزند میکائیل

   در دندانقان غزنویان را شکست داد و در ۱۰۵۵ به بغداد رفت.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   آلپ ارسلان ۱۰۶۳–۱۰۷۲ م · فرزند چغری‌بیگ

   در ملازگرد امپراتور بیزانس را اسیر کرد.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   ملکشاه ۱۰۷۲–۱۰۹۲ م · فرزند آلپ ارسلان

   اوج سلجوقیان؛ تقویم جلالی با همکاری خیام در زمان او فراهم شد.

   زندگی‌نامه ←
4. ۴
   محمود ۱۰۹۲–۱۰۹۴ م · فرزند ملکشاه

   کودکی که مادرش ترکان خاتون به جای او فرمان می‌راند.

5. ۵
   برکیارق ۱۰۹۴–۱۱۰۵ م · فرزند ملکشاه

   سال‌ها با برادرش محمد جنگید.

6. ۶
   ملکشاه دوم ۱۱۰۵ م · فرزند برکیارق

   کودکی که چند ماه پادشاه بود.

7. ۷
   محمد تپر ۱۱۰۵–۱۱۱۸ م · فرزند ملکشاه

   با اسماعیلیان الموت جنگید.

8. ۸
   سنجر ۱۱۱۸–۱۱۵۷ م · فرزند ملکشاه

   آخرین سلطان بزرگ؛ از غزان شکست خورد و اسیر شد.

   زندگی‌نامه ←

دودمان خوارزمی که پس از سلجوقیان بزرگ‌ترین قدرت ایران شد و با یورش چنگیز فرو ریخت.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   قطب‌الدین محمد ۱۰۹۷–۱۱۲۷ م · فرزند انوشتکین غرچه

   نخستین با لقب خوارزمشاه؛ ذخیره‌ی خوارزمشاهی به نام اوست.

2. ۲
   آتسز ۱۱۲۷–۱۱۵۶ م · فرزند قطب‌الدین محمد

   در برابر سنجر سر به استقلال برداشت.

3. ۳
   ایل‌ارسلان ۱۱۵۶–۱۱۷۲ م · فرزند آتسز

   قلمرو را گسترد.

4. ۴
   تکش ۱۱۷۲–۱۲۰۰ م · فرزند ایل‌ارسلان

   آخرین سلطان سلجوقی عراق را در ۱۱۹۴ کشت.

5. ۵
   علاءالدین محمد ۱۲۰۰–۱۲۲۰ م · فرزند تکش

   با کشتن بازرگانان مغول در اترار، یورش چنگیز را برانگیخت؛ در جزیره‌ای در خزر درگذشت.

6. ۶
   جلال‌الدین منکبرنی ۱۲۲۰–۱۲۳۱ م · فرزند علاءالدین محمد

   یازده سال در برابر مغولان جنگید.

   زندگی‌نامه ←

دودمان مغول از نوادگان چنگیز که بر ایران فرمان راند و از زمان غازان مسلمان شد؛ دوره‌ی رشیدالدین فضل‌الله و رصدخانه‌ی مراغه.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   هلاکو ۱۲۵۶–۱۲۶۵ م · فرزند تولی

   الموت و بغداد را گرفت؛ رصدخانه‌ی مراغه را برای خواجه نصیر ساخت.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   اباقا ۱۲۶۵–۱۲۸۲ م · فرزند هلاکو

   با مملوکان مصر جنگید.

3. ۳
   تکودار (احمد) ۱۲۸۲–۱۲۸۴ م · فرزند هلاکو

   نخستین ایلخان مسلمان؛ برکنار و کشته شد.

4. ۴
   ارغون ۱۲۸۴–۱۲۹۱ م · فرزند اباقا

   با پادشاهان اروپا برای جنگ با مملوکان نامه‌نگاری کرد.

5. ۵
   گیخاتو ۱۲۹۱–۱۲۹۵ م · فرزند اباقا

   رواج اسکناس کاغذی (چاو) در زمان او شکست خورد.

6. ۶
   بایدو ۱۲۹۵ م · فرزند طراغای

   چند ماه پادشاه بود و به دست غازان کشته شد.

7. ۷
   غازان ۱۲۹۵–۱۳۰۴ م · فرزند ارغون

   مسلمان شد و با وزیرش رشیدالدین اصلاحات بزرگی کرد.

   زندگی‌نامه ←
8. ۸
   الجایتو (خدابنده) ۱۳۰۴–۱۳۱۶ م · فرزند ارغون

   سلطانیه و گنبد سلطانیه را ساخت.

   زندگی‌نامه ←
9. ۹
   ابوسعید بهادرخان ۱۳۱۶–۱۳۳۵ م · فرزند الجایتو (خدابنده)

   آخرین ایلخان توانا؛ پس از او ایلخانان از هم پاشیدند.

دودمان تیمور گورکانی که پس از جهان‌گشایی‌های خونین او، در هرات و سمرقند شکوفاترین دوره‌ی هنر و دانش ایرانی را پدید آورد. فهرست زیر فرمانروایان اصلی را دارد.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   تیمور ۱۳۷۰–۱۴۰۵ م

   جهان‌گشای ترک-مغول که از دهلی تا آنکارا تاخت.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   خلیل سلطان ۱۴۰۵–۱۴۰۹ م · فرزند میرانشاه

   پس از تیمور سمرقند را گرفت.

3. ۳
   شاهرخ ۱۴۰۵–۱۴۴۷ م · فرزند تیمور

   پایتخت را به هرات برد؛ همسرش گوهرشاد مسجد گوهرشاد را ساخت.

   زندگی‌نامه ←
4. ۴
   الغ‌بیگ ۱۴۴۷–۱۴۴۹ م · فرزند شاهرخ

   ستاره‌شناس و سازنده‌ی رصدخانه‌ی سمرقند؛ به دست پسرش کشته شد.

   زندگی‌نامه ←
5. ۵
   ابوسعید گورکانی ۱۴۵۱–۱۴۶۹ م · فرزند سلطان محمد

   آخرین فرمانروای یکپارچه‌کننده‌ی قلمرو تیموری؛ از اوزون حسن شکست خورد.

6. ۶
   سلطان حسین بایقرا ۱۴۶۹–۱۵۰۶ م · فرزند عمرشیخ

   از نوادگان عمرشیخ؛ روزگار جامی، نوایی و بهزاد در هرات.

دو اتحادیه‌ی ترکمان که پس از تیمور بر غرب ایران فرمان راندند و با برآمدن صفویان از میان رفتند.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   قرایوسف (قراقویونلو) ۱۴۰۶–۱۴۲۰ م

   تبریز را از تیموریان گرفت.

2. ۲
   اسکندر (قراقویونلو) ۱۴۲۰–۱۴۳۸ م · فرزند قرایوسف (قراقویونلو)

   با شاهرخ تیموری جنگید.

3. ۳
   جهانشاه (قراقویونلو) ۱۴۳۸–۱۴۶۷ م · فرزند قرایوسف (قراقویونلو)

   مسجد کبود تبریز در زمان او ساخته شد؛ از اوزون حسن شکست خورد.

4. ۴
   اوزون حسن (آق‌قویونلو) ۱۴۵۳–۱۴۷۸ م

   قراقویونلو را برانداخت؛ نیای مادری شاه اسماعیل صفوی.

   زندگی‌نامه ←
5. ۵
   یعقوب (آق‌قویونلو) ۱۴۷۸–۱۴۹۰ م · فرزند اوزون حسن (آق‌قویونلو)

   شاعرپرور؛ کاخ هشت‌بهشت تبریز را ساخت.

دودمانی که ایران را پس از نه سده دوباره یکپارچه کرد، تشیع را آیین رسمی کرد و اصفهان را نصف جهان ساخت. دوره‌ی هوتکیان افغان (۱۷۲۲–۱۷۲۹) در میانه‌ی آن است.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   شاه اسماعیل یکم ۱۵۰۱–۱۵۲۴ م · فرزند شیخ حیدر

   بنیان‌گذار؛ شکست چالدران.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   شاه تهماسب یکم ۱۵۲۴–۱۵۷۶ م · فرزند شاه اسماعیل یکم

   ۵۲ سال پادشاهی؛ پایتخت را به قزوین برد.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   شاه اسماعیل دوم ۱۵۷۶–۱۵۷۷ م · فرزند شاه تهماسب یکم

   پس از بیست سال زندان به تخت نشست و بسیاری از شاهزادگان را کشت.

4. ۴
   سلطان محمد خدابنده ۱۵۷۸–۱۵۸۷ م · فرزند شاه تهماسب یکم

   کم‌بینا بود و کار به دست همسرش مهدعلیا و قزلباشان افتاد.

5. ۵
   شاه عباس بزرگ ۱۵۸۸–۱۶۲۹ م · فرزند سلطان محمد خدابنده

   سازنده‌ی اصفهان؛ آزادی هرمز.

   زندگی‌نامه ←
6. ۶
   شاه صفی ۱۶۲۹–۱۶۴۲ م · فرزند صفی میرزا

   قندهار و بغداد از دست رفت (پیمان زهاب).

7. ۷
   شاه عباس دوم ۱۶۴۲–۱۶۶۶ م · فرزند شاه صفی

   قندهار را بازپس گرفت؛ کاخ چهلستون را کامل کرد.

8. ۸
   شاه سلیمان ۱۶۶۶–۱۶۹۴ م · فرزند شاه عباس دوم

   با نام صفی دوم تاج‌گذاری کرد و سپس نامش را دگرگون کرد.

9. ۹
   شاه سلطان حسین ۱۶۹۴–۱۷۲۲ م · فرزند شاه سلیمان

   در محاصره‌ی اصفهان به محمود افغان تسلیم شد.

10. ۱۰
    شاه تهماسب دوم ۱۷۲۹–۱۷۳۲ م · فرزند شاه سلطان حسین

    با یاری نادر بازگشت و سپس به دست او برکنار شد.

11. ۱۱
    شاه عباس سوم ۱۷۳۲–۱۷۳۶ م · فرزند شاه تهماسب دوم

    کودکی که نادر به نام او فرمان راند؛ آخرین شاه صفوی.

دودمان نادرشاه که پس از او به آشوب افتاد و به خراسان محدود شد.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   نادرشاه ۱۷۳۶–۱۷۴۷ م · فرزند امامقلی

   رهاننده‌ی ایران؛ گشودن دهلی.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   عادل‌شاه (علیقلی) ۱۷۴۷–۱۷۴۸ م · فرزند ابراهیم‌خان

   برادرزاده‌ی نادر؛ برادرش او را کور کرد.

3. ۳
   ابراهیم‌شاه ۱۷۴۸ م · فرزند ابراهیم‌خان

   چند ماه پادشاه بود و کشته شد.

4. ۴
   شاهرخ افشار ۱۷۴۸–۱۷۹۶ م (با وقفه) · فرزند رضاقلی میرزا

   نوه‌ی نادر؛ کور شد و تنها بر خراسان فرمان راند؛ به دست آقامحمدخان شکنجه شد و درگذشت.

دودمان کریم‌خان زند از ایل زند ملایر که شیراز را آباد کرد و پس از او در جنگ‌های خانگی و برابر قاجارها از میان رفت.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   کریم‌خان زند ۱۷۵۱–۱۷۷۹ م · فرزند ایناق‌خان

   وکیل‌الرعایا؛ سازنده‌ی ارگ و بازار وکیل.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   زکی‌خان ۱۷۷۹ م

   برادر ناتنی کریم‌خان؛ پس از چند ماه کشته شد.

3. ۳
   ابوالفتح‌خان ۱۷۷۹ م · فرزند کریم‌خان زند

   پسر کریم‌خان؛ صادق‌خان او را کور کرد.

4. ۴
   صادق‌خان ۱۷۷۹–۱۷۸۱ م · فرزند ایناق‌خان

   برادر کریم‌خان؛ پیش‌تر بصره را گشوده بود.

5. ۵
   علیمرادخان ۱۷۸۱–۱۷۸۵ م

   از خاندان زند؛ پایتخت را به اصفهان برد.

6. ۶
   جعفرخان ۱۷۸۵–۱۷۸۹ م · فرزند صادق‌خان

   به دست درباریانش زهر داده شد.

7. ۷
   لطفعلی‌خان ۱۷۸۹–۱۷۹۴ م · فرزند جعفرخان

   آخرین زند؛ پس از پایداری دلیرانه در کرمان، به دست آقامحمدخان گرفتار و کشته شد.

   زندگی‌نامه ←

دودمان ایل قاجار که تهران را پایتخت کرد؛ روزگار جنگ‌های روس، از دست رفتن قفقاز و هرات، آغاز نوسازی و انقلاب مشروطه.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   آقامحمدخان ۱۷۸۹–۱۷۹۷ م (تاج‌گذاری ۱۷۹۶) · فرزند محمدحسن‌خان قاجار

   بنیان‌گذار؛ تهران را پایتخت کرد و در شوشی کشته شد.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   فتحعلی‌شاه ۱۷۹۷–۱۸۳۴ م · فرزند حسینقلی‌خان جهانسوز

   دو جنگ با روسیه و پیمان‌های گلستان و ترکمانچای.

   زندگی‌نامه ←
3. ۳
   محمدشاه ۱۸۳۴–۱۸۴۸ م · فرزند عباس میرزا

   قائم‌مقام را کشت؛ هرات را محاصره کرد.

4. ۴
   ناصرالدین‌شاه ۱۸۴۸–۱۸۹۶ م · فرزند محمدشاه

   نزدیک به پنجاه سال پادشاهی؛ امیرکبیر را کشت؛ به دست میرزا رضای کرمانی کشته شد.

   زندگی‌نامه ←
5. ۵
   مظفرالدین‌شاه ۱۸۹۶–۱۹۰۷ م · فرزند ناصرالدین‌شاه

   فرمان مشروطه را امضا کرد.

   زندگی‌نامه ←
6. ۶
   محمدعلی‌شاه ۱۹۰۷–۱۹۰۹ م · فرزند مظفرالدین‌شاه

   مجلس را به توپ بست؛ با فتح تهران برکنار شد.

   زندگی‌نامه ←
7. ۷
   احمدشاه ۱۹۰۹–۱۹۲۵ م · فرزند محمدعلی‌شاه

   آخرین شاه قاجار؛ مجلس مؤسسان او را برکنار کرد.

   زندگی‌نامه ←

دودمانی که با رضاشاه آغاز شد و با انقلاب ۱۳۵۷ پایان یافت؛ روزگار نوسازی شتابان، ملی شدن نفت و دگرگونی‌های بزرگ اجتماعی.

شجره‌نامه‌ی خاندان

فرمانروایان به ترتیب

1. ۱
   رضاشاه ۱۹۲۵–۱۹۴۱ م (۱۳۰۴–۱۳۲۰ خ)

   از سپاه قزاق برآمد؛ راه‌آهن سراسری و دانشگاه تهران در زمان او ساخته شد؛ پس از اشغال ایران در جنگ جهانی دوم کناره گرفت.

   زندگی‌نامه ←
2. ۲
   محمدرضا شاه ۱۹۴۱–۱۹۷۹ م (۱۳۲۰–۱۳۵۷ خ) · فرزند رضاشاه

   آخرین پادشاه ایران؛ کودتای ۲۸ مرداد و انقلاب سفید در زمان او بود؛ با انقلاب ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد.

   زندگی‌نامه ←