از آدم تا امام مهدی
از چشمه‌ای که با آدم بر بلندای کوه جوشید، جویباری از پیامبران روان شد؛ به رود رسالت پیامبر اسلام رسید و از کوثر، به اقیانوس امام علی و دریاهای امامان پیوست. به روایت، خداوند صد و بیست و چهار هزار پیامبر فرستاد؛ در این سفر از ۲۵ پیامبری که نامشان در قرآن آمده و پیامبرانی که در حدیث و تفسیر نام برده شده‌اند، می‌گذریم.
آغاز سفر با اسکرول پیش برویداز آدم تا نوح؛ نخستین پیامبران و نخستین چشمه‌ی هدایت
خداوند همه‌ی نام‌ها را به آدم آموخت و فرشتگان را فرمان داد که بر او سجده کنند. قرآن داستان او و همسرش در بهشت و فرود آمدنشان به زمین را آورده است.
﴿ وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا ﴾بقره، ۳۱
شیث، پسر آدم و حوا، پس از کشته شدن هابیل زاده شد. در روایت‌ها او را وصی آدم و «هبة‌الله» (هدیه‌ی خدا) خوانده‌اند و نسل آدمیان را از او می‌دانند.
قرآن ادریس را «صدّیق و پیامبر» می‌خواند و می‌گوید او را به جایگاهی بلند برآوردیم. در روایت‌ها از او به نخستین کسی که با قلم نوشت یاد شده است.
﴿ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا ﴾مریم، ۵۶
نوح نهصد و پنجاه سال قومش را به یکتاپرستی خواند. به فرمان خدا کشتی ساخت و با مؤمنان و جفت‌هایی از جانوران از توفان رهایی یافت.
﴿ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا ﴾عنکبوت، ۱۴
هود قوم نیرومند عاد را، که بناهای بلند می‌ساختند، به پرستش خدای یگانه خواند. چون نپذیرفتند، تندبادی سرد و سخت هفت شب و هشت روز بر آنان وزید.
صالح برای قوم ثمود، که خانه‌هایشان را در دل کوه می‌تراشیدند، شتری (ناقه) را نشانه‌ی خدا آورد. قوم ناقه را پی کردند و به کیفر رسیدند.
ابراهیم و فرزندانش؛ پدر پیامبران و سازنده‌ی خانه‌ی خدا
ابراهیم بت‌ها را شکست و نمرودیان او را در آتش افکندند، اما آتش به فرمان خدا بر او سرد و سلامت شد. او با پسرش اسماعیل خانه‌ی کعبه را برپا کرد. از پیامبران اولوالعزم است.
﴿ يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ ﴾انبیا، ۶۹
لوط، که با ابراهیم هجرت کرد، قوم خود را از زشتکاری بازداشت. چون نپذیرفتند، او و خاندانش، جز همسرش، شبانه از شهر بیرون رفتند و شهر زیر و رو شد.
اسماعیل، پسر ابراهیم و هاجر، در کودکی در بیابان مکه بود که چشمه‌ی زمزم جوشید. او همراه پدر کعبه را بنا کرد و به فرمان خدا آماده‌ی قربانی شدن شد، که قوچی به جای او فدا شد.
﴿ وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ ﴾صافات، ۱۰۷
فرشتگان تولد اسحاق را در پیری ابراهیم و ساره بشارت دادند. پیامبران بنی‌اسرائیل از نسل او و پسرش یعقوب‌اند.
یعقوب در فراق پسرش یوسف چنان گریست که چشمانش سپید شد و با پیراهن یوسف بینایی‌اش بازگشت. صبر نیکوی او در قرآن ستوده شده است.
﴿ فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ﴾یوسف، ۱۸
یوسف را برادرانش به چاه انداختند، به بردگی فروخته شد، پاکدامنی ورزید و به زندان افتاد و با تعبیر خواب پادشاه، عزیز مصر شد و سرانجام خانواده‌اش را بخشید. قرآن داستان او را «احسن القصص» خوانده است.
﴿ نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ ﴾یوسف، ۳
ایوب دارایی، فرزندان و تندرستی‌اش را از دست داد و شکیبا ماند. خداوند به او فرمود پای بر زمین بزند تا چشمه‌ای برای شستشو و نوشیدن بجوشد، و آنچه از دست داده بود به او بازگرداند.
﴿ إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا ﴾ص، ۴۴
شعیب مردم مدین را از کم‌فروشی و تباهی بازداشت. موسی در گریز از مصر به او پناه برد، سال‌ها شبانی‌اش را کرد و با دخترش ازدواج کرد.
موسی و پیامبران بنی‌اسرائیل؛ از کوه طور تا بیت‌المقدس
موسی در کوه طور با خدا سخن گفت و تورات بر او فرود آمد. با عصایش دریا شکافته شد و بنی‌اسرائیل از ستم فرعون رهایی یافتند.
﴿ وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَىٰ تَكْلِيمًا ﴾نساء، ۱۶۴
موسی از خدا خواست برادرش هارون، که زبانی گویاتر داشت، یاور و وزیرش باشد و خداوند این خواسته را پذیرفت.
یوشع بن نون، یار جوان موسی، پس از او بنی‌اسرائیل را به سرزمین موعود برد. مفسران «جوانِ همراه موسی» را در داستان دیدار با خضر، یوشع دانسته‌اند.
قرآن از بنده‌ای یاد می‌کند که خدا به او رحمت و دانشی از نزد خود داده بود و موسی همراهش شد: کشتی را سوراخ کرد، نوجوانی را کشت و دیواری را بی‌مزد ساخت و سپس راز هر کار را گفت. روایت‌ها نام او را خضر می‌دانند.
﴿ فَوَجَدَا عَبْدًا مِنْ عِبَادِنَا آتَيْنَاهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنَا وَعَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْمًا ﴾کهف، ۶۵
قرآن ذوالکفل را در کنار اسماعیل و ادریس از شکیبایان و نیکان می‌شمارد. درباره‌ی هویت او میان مفسران گفت‌وگوست.
قرآن از پیامبری یاد می‌کند که بنی‌اسرائیل از او پادشاهی برای جنگ خواستند و او طالوت را برگزید؛ مفسران این پیامبر را اشموئیل (سموئیل) دانسته‌اند. داوود در سپاه طالوت جالوت را کشت.
﴿ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ﴾بقره، ۲۴۷
داوود در جوانی جالوت را از پای درآورد. زبور به او داده شد، آهن در دستش نرم می‌شد و زره می‌ساخت و کوه‌ها و پرندگان با او تسبیح می‌گفتند.
﴿ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا ﴾نساء، ۱۶۳
سلیمان، پسر داوود، زبان پرندگان را می‌دانست؛ باد و جنیان به فرمانش بودند. داستان او با مورچه، هدهد و ملکه‌ی سبا در قرآن آمده است.
الیاس قومش را از پرستش بت بعل بازداشت و به پرستش خدای یگانه خواند. قرآن بر او سلام فرستاده است.
﴿ سَلَامٌ عَلَىٰ إِلْ يَاسِينَ ﴾صافات، ۱۳۰
قرآن الیسع را در شمار برگزیدگان و نیکان، در کنار اسماعیل و یونس و لوط، آورده است.
یونس خشمگین از قومش رفت و در دل ماهی بزرگی گرفتار شد. در تاریکی‌ها خدا را خواند و رهایی یافت و قومش ایمان آوردند.
﴿ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ ﴾انبیا، ۸۷
به روایت برخی مفسران، حزقیل همان پیامبری است که برای هزاران تنی که از ترس مرگ از خانه‌هایشان گریختند و مردند، دعا کرد و خدا آنان را زنده کرد.
ارمیا، پیامبر بنی‌اسرائیل، از ستم و پیمان‌شکنی قومش و ویرانی اورشلیم به دست بخت‌النصر هشدار داد. برخی مفسران داستان مردی که صد سال مرد و سپس زنده شد را درباره‌ی او دانسته‌اند.
دانیال در روزگار اسارت بنی‌اسرائیل در بابل می‌زیست و به گزارش خواب‌ها و پیشگویی نامدار بود. آرامگاهی منسوب به او در شهر شوش است.
نام عزیر در قرآن آمده است. روایت‌ها او را پیامبر یا پارسایی از بنی‌اسرائیل می‌دانند که پس از اسارت بابل تورات را بازنوشت؛ بسیاری از مفسران داستان مردی که صد سال مرد و زنده شد را درباره‌ی او دانسته‌اند.
﴿ فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ ﴾بقره، ۲۵۹
زکریا، یحیی و عیسی؛ واپسین پیامبران پیش از اسلام
زکریا سرپرستی مریم را بر عهده داشت و هر بار نزد او روزی‌ای می‌یافت. در پیری از خدا فرزندی خواست و یحیی به او بشارت داده شد.
یحیی در کودکی حکمت یافت و پارسا و مهربان با پدر و مادر بود. او بشارت‌دهنده و تصدیق‌کننده‌ی عیسی بود و در راه حق کشته شد.
﴿ يَا يَحْيَىٰ خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ ﴾مریم، ۱۲
عیسی بی‌پدر از مریم پاک زاده شد، در گهواره سخن گفت و انجیل بر او فرود آمد. به اذن خدا بیماران را شفا می‌داد و مردگان را زنده می‌کرد.
﴿ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ ﴾نساء، ۱۷۱
جویبارها به رود بزرگ می‌پیوندند؛ خاتم پیامبران
محمد بن عبدالله در عام‌الفیل (حدود ۵۷۰ میلادی) در مکه زاده شد؛ به روایت مشهور شیعه در ۱۷ ربیع‌الاول. در چهل‌سالگی در غار حرا به پیامبری برانگیخته شد و قرآن بر او نازل شد. در ۶۲۲ میلادی به مدینه هجرت کرد و در ۱۱ قمری در مدینه درگذشت.
﴿ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ ﴾انبیا، ۱۰۷
فاطمه، دختر پیامبر و خدیجه، همسر امام علی و مادر امام حسن و امام حسین است. مفسران شیعه و بسیاری دیگر «کوثر»، خیر فراوانی که به پیامبر بخشیده شد، را نسل او دانسته‌اند. او در ۱۱ قمری، اندکی پس از پیامبر، درگذشت.
﴿ إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ ﴾کوثر، ۱
رود به اقیانوس می‌ریزد
علی، پسرعمو و داماد پیامبر، نخستین مردی بود که به او ایمان آورد. سخنان، نامه‌ها و خطبه‌هایش در «نهج‌البلاغه» گرد آمده است. پیامبر فرمود: من شهر دانشم و علی در آن است. در محراب مسجد کوفه ضربت خورد و به شهادت رسید.
یازده دریا از یک اقیانوس
حسن، نخستین فرزند علی و فاطمه، به بخشندگی نامدار است. پس از پدر با معاویه پیمان صلح بست تا خون مسلمانان ریخته نشود.
حسین از بیعت با یزید سر باز زد و با خاندان و یارانش در کربلا، در روز عاشورا، به شهادت رسید. قیام او نماد ایستادگی در برابر ستم شد.
امام سجاد در کربلا بیمار بود و زنده ماند و پیام عاشورا را رساند. نیایش‌هایش در «صحیفه‌ی سجادیه» و «رساله‌ی حقوق» او از گنجینه‌های اخلاق و عرفان است.
امام باقر در کودکی در کربلا بود. او حلقه‌های درس بسیاری برپا کرد و دانش‌های دینی را گسترد؛ از این رو «باقر العلوم» خوانده شد.
در روزگار امام صادق، با سست شدن امویان، شاگردان بسیاری در فقه، حدیث و دانش‌ها نزد او آموختند. فقه شیعه را به نام او «جعفری» می‌نامند.
امام کاظم به فروبردن خشم و شکیبایی نامدار است. سال‌ها به فرمان هارون‌الرشید در زندان بود و در زندان بغداد به شهادت رسید.
مأمون عباسی امام رضا را به مرو خواند و ولیعهد کرد. در راه، در نیشابور حدیث «سلسلة الذهب» را برای انبوه مردم بازگفت. او در توس به شهادت رسید و حرمش در مشهد است.
امام جواد در هشت‌سالگی به امامت رسید و در مناظره‌ها با دانشمندان روزگار، دانش او شگفتی آفرید. او در جوانی، در ۲۵ سالگی، در بغداد درگذشت.
متوکل عباسی امام هادی را به سامرا آورد و زیر نظر نگه داشت. «زیارت جامعه‌ی کبیره» از او روایت شده است.
امام عسکری بیشتر عمر را در محله‌ی نظامی (عسکر) سامرا زیر نظر خلیفگان گذراند و از راه نمایندگان با شیعیان در پیوند بود.
به باور شیعه، امام مهدی پس از پدرش در غیبت به سر می‌برد: غیبت کوتاه (صغری) با چهار نایب تا ۳۲۹ قمری، و سپس غیبت بلند (کبری). شیعیان چشم‌به‌راه ظهور او برای برپایی عدل در جهان‌اند.
این چشمه از یک سرچشمه جوشیده است. در شجره‌نامه‌ی زیر، پیوند نسل‌ها را از آدم و حوا تا پیامبران و امامان ببینید.
دیدن شجرهنامهاز آدم و حوا تا امام مهدی؛ خانه‌های طلایی پیامبران، سبز امامان، و خط‌چین نیاکان و نسل‌هایی است که نام همه‌شان در دست نیست.
نام نیاکان میان آدم و ابراهیم بر پایه‌ی روایت‌های اسلامی و تورات است و تاریخ‌نگاران مسلمان، مانند طبری، آن را آورده‌اند. پیوند نسبی برخی پیامبران (هود، صالح، شعیب، ایوب، الیاس، یونس، الیسع و زکریا) تنها به روایت است و نسل‌های ناشناخته با «چند نسل» نشان داده شده است. ذوالکفل و خضر، که نسبشان روشن نیست، در شجره نیامده‌اند. امام علی و فاطمه‌ی زهرا همسرند و امام حسن و امام حسین فرزندان هر دو هستند.