اسم‌های شاهنامه

آبتین پسرانه معنی: نام پدر فریدون در شاهنامه آبتین پدر فریدون است که به دست ماران ضحاک کشته شد و همسرش فرانک فریدون را پنهانی پرورش داد. ایرج پسرانه معنی: ایرانی‌نژاد؛ منسوب به ایران ایرج کوچک‌ترین پسر فریدون است که ایران به او رسید و برادرانش سلم و تور از سر رشک او را کشتند. ایرج در شاهنامه نماد آشتی‌جویی است. جمشید پسرانه معنی: جم درخشان جمشید پادشاه پیشدادی است که در روزگارش هنرها و پیشه‌ها پدید آمد و نوروز را بنیان گذاشت. او در پایان مغرور شد و فره‌ی ایزدی از او گسست. فریدون پسرانه معنی: نام پادشاه پیشدادی شاهنامه فریدون با یاری کاوه‌ی آهنگر بر ضحاک پیروز شد و او را در کوه دماوند به بند کشید. او جهان را میان سه پسرش سلم، تور و ایرج بخش کرد. سیامک پسرانه معنی: نام پسر کیومرث در شاهنامه سیامک پسر کیومرث است که در نبرد با دیو سیاه کشته شد و پسرش هوشنگ کین او را گرفت. کیومرث پسرانه معنی: زنده‌ی میرا کیومرث نخستین پادشاه جهان در شاهنامه است که در کوه می‌زیست و مردم پوشاک از پوست پلنگ داشتند. پسرش سیامک به دست دیو کشته شد. منوچهر پسرانه معنی: از نژاد منو؛ بهشتی‌روی منوچهر نواده‌ی ایرج است که کین او را از سلم و تور گرفت و به پادشاهی رسید. داستان زال و رودابه در روزگار او رخ می‌دهد. هوشنگ پسرانه معنی: نام پادشاه پیشدادی شاهنامه هوشنگ نوه‌ی کیومرث و دومین پادشاه پیشدادی است. بنا بر شاهنامه آتش در روزگار او با برخورد سنگ‌ها پیدا شد و جشن سده را به یاد آن برپا کرد. تهمورث پسرانه معنی: دارای پیکر نیرومند تهمورث پسر هوشنگ و سومین پادشاه پیشدادی است که دیوان را به بند کشید و لقب «دیوبند» گرفت؛ بنا بر شاهنامه دیوان نوشتن را به او آموختند. گرشاسب پسرانه معنی: دارنده‌ی اسب لاغرمیان در شاهنامه گرشاسب واپسین پادشاه پیشدادی است؛ در اوستا و «گرشاسب‌نامه» اسدی توسی نیز پهلوانی اژدهاکش با همین نام آمده است. نوذر پسرانه معنی: نام پسر منوچهر در شاهنامه نوذر پسر منوچهر و پادشاه ایران است که در جنگ با افراسیاب اسیر و کشته شد.

آرش پسرانه معنی: درخشان و روشن در شاهنامه «کی‌آرش» یکی از پسران کیقباد است. داستان مشهور آرش کمانگیر و تیراندازی او برای تعیین مرز ایران و توران در منابع دیگر مانند آثار ابوریحان بیرونی و طبری آمده است. آرمین پسرانه معنی: نام پسر کیقباد در شاهنامه در شاهنامه «کی‌آرمین» یکی از پسران کیقباد و برادر کیکاووس است. سیاوش پسرانه معنی: دارنده‌ی اسب سیاه سیاوش پسر کیکاووس است که برای اثبات بی‌گناهی‌اش از آتش گذشت و سپس به توران رفت و به فرمان افراسیاب بی‌گناه کشته شد. از خون او گیاه «خون سیاوشان» رویید. بهمن پسرانه معنی: اندیشه‌ی نیک بهمن پسر اسفندیار است که پس از گشتاسب به پادشاهی رسید و به کین پدر به سیستان لشکر کشید. دارا پسرانه معنی: دارنده و پادشاه دارا پسر داراب و آخرین پادشاه کیانی است که از اسکندر شکست خورد و به دست دو وزیر خود کشته شد. اسفندیار پسرانه معنی: آفریده‌ی خرد مقدس اسفندیار پسر گشتاسب، شاهزاده‌ی رویین‌تن، است که از هفت‌خوان گذشت و خواهرانش را رهانید. او در نبرد با رستم با تیر گز کشته شد. فرود پسرانه معنی: نام پسر سیاوش در شاهنامه فرود پسر سیاوش و جریره است که در دژ کلات می‌زیست و به اشتباه در برخورد با سپاه ایران به فرماندهی توس کشته شد. فریبرز پسرانه معنی: دارای شکوه و بلندی فریبرز پسر کیکاووس و عموی کیخسرو است که از پهلوانان سپاه ایران بود و پس از کشته شدن سیاوش، فرنگیس را به همسری گرفت. کیخسرو پسرانه معنی: پادشاه نیک‌نام کیخسرو پسر سیاوش و فرنگیس است که کین پدر را از افراسیاب گرفت. او در پایان پادشاهی را رها کرد و در برف کوهستان ناپدید شد. مهرنوش مشترک معنی: مهرِ جاودان؛ شیرین و مهربان مهرنوش پسر اسفندیار است که در نبرد پدرش با رستم، به دست فرامرز کشته شد. همای دخترانه معنی: فرخنده؛ پرنده‌ی خوشبختی همای چهرآزاد دختر بهمن است که پس از پدر بر ایران پادشاهی کرد و پسرش داراب را در صندوقی به آب سپرد. پشوتن پسرانه معنی: نام برادر اسفندیار پشوتن برادر خردمند اسفندیار است که او را از نبرد با رستم بازمی‌داشت و پس از کشته شدن او، پیکرش را به ایران بازگرداند. جاماسب پسرانه معنی: نام وزیر دانای گشتاسب جاماسب وزیر دانا و ستاره‌شناس گشتاسب است که سرانجام جنگ‌ها را پیشگویی می‌کرد. داراب پسرانه معنی: نام پسر همای در شاهنامه داراب پسر همای است که در کودکی به آب سپرده شد، نزد گازری بزرگ شد و سرانجام به پادشاهی رسید. زریر پسرانه معنی: زرین؛ نام برادر گشتاسب زریر برادر گشتاسب و سپهسالار ایران است که در جنگ با ارجاسب تورانی کشته شد. کاووس پسرانه معنی: نام پادشاه کیانی کیکاووس پسر کیقباد است؛ پادشاهی تندخو که به مازندران لشکر کشید و رستم با گذر از هفت‌خوان او را رهانید. پرواز او به آسمان با عقاب‌ها نیز از داستان‌های اوست. کیقباد پسرانه معنی: نخستین پادشاه کیانی کیقباد نخستین پادشاه کیانی است که زال و رستم او را از البرزکوه به تخت شاهی آوردند. گشتاسب پسرانه معنی: دارنده‌ی اسب آماده گشتاسب پادشاه کیانی است که در روزگارش زرتشت پدیدار شد و او دین زرتشتی را پذیرفت. او برای حفظ تاج، پسرش اسفندیار را به نبرد رستم فرستاد. لهراسب پسرانه معنی: دارنده‌ی اسب تندرو لهراسب جانشین کیخسرو و پدر گشتاسب است که پادشاهی را به پسرش سپرد و در بلخ به نیایش پرداخت.

بیژن پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه؛ دلیر و جنگاور بیژن پسر گیو است که عاشق منیژه، دختر افراسیاب، شد و در چاه زندانی گشت تا رستم او را رهانید. رستم پسرانه معنی: بالیده و تنومند؛ نام پهلوان بزرگ شاهنامه رستم پسر زال و رودابه و بزرگ‌ترین پهلوان شاهنامه است. هفت‌خوان، نبرد با سهراب و نبرد با اسفندیار از داستان‌های بلند اوست. رهام پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه رهام پسر گودرز و از پهلوانان سپاه کیخسرو است که در نبرد دوازده رخ شرکت داشت. سام پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه، پدر زال سام پهلوان بزرگ روزگار منوچهر، پدر زال و پدربزرگ رستم است. او از ترس سپیدمویی زال، فرزندش را به کوه انداخت و سیمرغ زال را پرورد. سهراب پسرانه معنی: سرخ‌روی و درخشان سهراب پسر رستم و تهمینه است که بی‌آنکه پدرش را بشناسد به نبرد او رفت و به دست رستم کشته شد؛ از اندوهبارترین داستان‌های شاهنامه. کاوه پسرانه معنی: نام آهنگر قهرمان شاهنامه کاوه آهنگری است که هجده پسرش را ماران ضحاک کشته بودند. او پیش‌بند چرمی‌اش را بر نیزه کرد، مردم را بر ضد ضحاک شوراند و این پرچم «درفش کاویانی» نام گرفت. هومن پسرانه معنی: نیک‌اندیش هومان پهلوان تورانی و برادر پیران ویسه است که در نبرد با بیژن کشته شد. تهمتن پسرانه معنی: تنومند و نیرومند؛ لقب رستم تهمتن لقب رستم در شاهنامه است و به معنی تنومند و نیرومند به کار رفته است. زال پسرانه معنی: سپیدموی؛ نام پدر رستم زال پسر سام است که سپیدموی زاده شد و سیمرغ او را در البرزکوه پرورد. داستان عشق او و رودابه و یاری‌های سیمرغ از بخش‌های مشهور شاهنامه است. فرامرز پسرانه معنی: نام پسر رستم در شاهنامه فرامرز پسر رستم است که پس از کشته شدن پدرش به کین‌خواهی برخاست و سرانجام به دست بهمن کشته شد. گودرز پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه گودرز پهلوان سالخورده‌ی ایران و پدر گیو است. در «نبرد دوازده رخ» سپاه ایران به فرماندهی او پیروز شد و او پیران ویسه را از پای درآورد. گیو پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه گیو پسر گودرز است که هفت سال در توران به جستجوی کیخسرو گشت و او را همراه فرنگیس به ایران آورد. مهراب پسرانه معنی: نام پادشاه کابل و نیای رستم مهراب پادشاه کابل از تبار ضحاک، پدر رودابه و پدربزرگ مادری رستم است. نریمان پسرانه معنی: دلیر و مردانه نریمان نیای رستم و پدر سام است؛ پهلوانی از خاندان سیستان که دلیری‌اش در شاهنامه یاد شده است. هژیر پسرانه معنی: نیکو و پسندیده؛ دلیر هژیر پسر گودرز و نگهبان دژ سپید است که در نبرد با سهراب اسیر شد. پیران پسرانه معنی: نام وزیر خردمند توران پیران ویسه سپهسالار خردمند توران است که سیاوش را پناه داد و در نبرد دوازده رخ به دست گودرز کشته شد. فردوسی او را با احترام وصف کرده است. توس پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه، پسر نوذر توس پسر نوذر و سپهبد ایران در جنگ‌های ایران و توران است؛ پهلوانی دلیر اما تندخو که در داستان فرود نقش دارد. زواره پسرانه معنی: نام برادر رستم زواره برادر رستم و همراه او در نبردهاست که سرانجام همراه رستم در چاه شغاد جان داد. قارن پسرانه معنی: نام پسر کاوه‌ی آهنگر قارن پسر کاوه و سپهسالار ایران در روزگار فریدون و منوچهر است که در جنگ‌های کین ایرج دلاوری‌ها کرد. گستهم پسرانه معنی: نام پهلوان شاهنامه گستهم پسر گژدهم و یار نزدیک بیژن است که در نبرد دوازده رخ دلاوری کرد.

آرزو دخترانه معنی: خواسته و امید آرزو دختر ماهیار گوهرفروش است که بهرام گور او را به همسری گرفت. آزاده دخترانه معنی: آزاد، نجیب و وارسته آزاده کنیزک چنگ‌نواز بهرام گور است که در شکار به هنرنمایی او خرده گرفت و بهرام خشمگین او را زیر پای شتر انداخت. تهمینه دخترانه معنی: نیرومند؛ دلیر تهمینه دختر شاه سمنگان است که خود به خواستگاری رستم رفت و سهراب از این پیوند زاده شد. رودابه دخترانه معنی: فرزند تابناک رودابه دختر مهراب کابلی است که عاشق زال شد و گیسوی خود را چون کمند از بام فرو آویخت تا زال بالا بیاید. رستم فرزند اوست. شیرین دخترانه معنی: خوشایند و دلپذیر شیرین همسر خسروپرویز است که پس از کشته شدن خسرو، بر سر آرامگاه او جان سپرد. گردآفرید دخترانه معنی: آفریده‌ی پهلوان؛ دختر دلاور گردآفرید دختر گژدهم است که زره پوشید و به نبرد سهراب رفت و با زیرکی او را فریب داد و به دژ بازگشت. ناهید دخترانه معنی: پاک؛ نام ستاره‌ی زهره در شاهنامه ناهید دختر فیلقوس، پادشاه روم، و همسر داراب است که اسکندر از او زاده شد. ارنواز دخترانه معنی: نام دختر جمشید در شاهنامه ارنواز از خاندان جمشید است که اسیر ضحاک بود و فریدون او را آزاد کرد و به همسری گرفت؛ ایرج پسر او و فریدون است. به‌آفرید دخترانه معنی: آفریده‌ی نیک به‌آفرید دختر گشتاسب و خواهر اسفندیار است که در روئین‌دژ اسیر ارجاسب شد و اسفندیار او را رهانید. پوراندخت دخترانه معنی: دختر پرارج؛ دختر کامل پوراندخت دختر خسروپرویز است که به پادشاهی رسید و شاهنامه از دادگری او یاد می‌کند. روشنک دخترانه معنی: روشنایی کوچک روشنک دختر داراست که بنا بر وصیت پدر به همسری اسکندر درآمد. شهرناز دخترانه معنی: نازِ شهر؛ نازنین سرزمین شهرناز از خاندان جمشید است که همراه ارنواز از بند ضحاک آزاد شد و همسر فریدون گشت. فرانک دخترانه معنی: نام مادر فریدون در شاهنامه فرانک مادر فریدون است که پس از کشته شدن همسرش آبتین، پسرش را از چشم ضحاک پنهان کرد و به گاو برمایه سپرد تا با شیر آن پرورده شود. فرنگیس دخترانه معنی: دارای شکوه و گیسوی زیبا فرنگیس دختر افراسیاب و همسر سیاوش است که کیخسرو را پرورش داد و همراه او و گیو از توران به ایران گریخت. کتایون دخترانه معنی: نام دختر قیصر روم در شاهنامه کتایون دختر قیصر روم است که گشتاسب را در میان خواستگاران برگزید. او مادر اسفندیار است و پسرش را از نبرد با رستم بازمی‌داشت. گلنار دخترانه معنی: گل انار گلنار کنیزک دربار اردوان اشکانی است که دل به اردشیر بست و همراه او از دربار گریخت. ماه‌آفرید دخترانه معنی: آفریده‌ی ماه؛ ماه‌روی ماه‌آفرید همسر ایرج است؛ از او دختری ماند که مادر منوچهر شد و نسل ایرج از این راه ادامه یافت. منیژه دخترانه معنی: نام دختر افراسیاب در شاهنامه منیژه دختر افراسیاب است که دل به بیژن بست و وقتی بیژن در چاه زندانی شد، روزها برایش نان گدایی کرد تا رستم او را رهانید. آزرمیدخت دخترانه معنی: دختر باشرم و ارجمند آزرمیدخت دختر خسروپرویز است که پس از پوراندخت مدت کوتاهی پادشاه ایران بود. جریره دخترانه معنی: نام دختر پیران ویسه جریره دختر پیران و نخستین همسر سیاوش است. او مادر فرود بود و پس از کشته شدن پسرش جان خود را گرفت. سپینود دخترانه معنی: نام دختر شاه هند در شاهنامه سپینود دختر شنگل، پادشاه هند، و همسر بهرام گور است که به او در بازگشت پنهانی به ایران یاری کرد. سیندخت دخترانه معنی: دختر سرزمین سند سیندخت همسر مهراب کابلی و مادر رودابه است که با خرد و سخنوری، خشم سام و منوچهر را فرونشاند و پیوند زال و رودابه را ممکن ساخت. گردیه دخترانه معنی: دلاور و پهلوان گردیه خواهر بهرام چوبین است که پس از مرگ او سپاهش را رهبری کرد و در نبرد تن‌به‌تن پهلوانی را از پای درآورد. گلشهر دخترانه معنی: گل شهر گلشهر همسر پیران ویسه و مادر جریره است.

بابک پسرانه معنی: پدر کوچک؛ پدرجان (نامی محبت‌آمیز) در شاهنامه بابک فرمانروای پارس و پدربزرگ مادری اردشیر است که او را چون فرزند خود پرورد؛ در منابع تاریخی بابک پدر اردشیر دانسته می‌شود و نام «اردشیر بابکان» از همین است. اردشیر پسرانه معنی: دارنده‌ی شهریاری راستین اردشیر بابکان بنیان‌گذار شاهنشاهی ساسانی است که با شکست اردوان اشکانی به پادشاهی رسید. «کارنامه‌ی اردشیر بابکان» نیز داستان اوست. اردوان پسرانه معنی: نگهبان و پشتیبان راستی اردوان واپسین پادشاه اشکانی در شاهنامه است که در نبرد با اردشیر بابکان کشته شد. باربد پسرانه معنی: نام نوازنده‌ی بزرگ دربار خسروپرویز باربد خنیاگر بزرگ دربار خسروپرویز است که در شاهنامه با نواختن بربط از پشت درخت سرو، خود را به شاه شناساند. بهرام پسرانه معنی: پیروز؛ نام ایزد پیروزی بهرام در شاهنامه نام چند شخصیت است؛ مشهورترینشان بهرام گور، پادشاه شکارچی و دلاور ساسانی، و بهرام چوبین، سپهسالار نامدار. بهرام پسر گودرز نیز از پهلوانان روزگار کیخسرو است. پرویز پسرانه معنی: پیروز و کامیاب خسروپرویز پادشاه ساسانی است که داستان عشق او و شیرین و شکوه دربارش با باربد خنیاگر در شاهنامه آمده است. مانی پسرانه معنی: نام نقاش و بنیان‌گذار آیین مانوی در شاهنامه مانی نقاشی چیره‌دست است که در روزگار شاپور ساسانی دعوی پیامبری کرد و با موبدان به مناظره نشست. اسکندر پسرانه معنی: شکل فارسی الکساندر در شاهنامه اسکندر پسر داراب و ناهید دانسته شده و پس از پیروزی بر دارا به پادشاهی ایران می‌رسد؛ داستان سفرهای او به سرزمین‌های شگفت نیز آمده است. بزرگمهر پسرانه معنی: دارای مهر بزرگ؛ نام وزیر انوشیروان بزرگمهر وزیر خردمند انوشیروان است که راز بازی شطرنج را گشود و در پاسخ آن، بازی نرد را ساخت و به هند فرستاد. پیروز پسرانه معنی: کامیاب و چیره پیروز پادشاه ساسانی و پسر یزدگرد دوم است که در نبرد با هپتالیان جان باخت. خسرو پسرانه معنی: نیک‌نام؛ پادشاه خسرو در شاهنامه نام دو پادشاه بزرگ ساسانی است: خسرو انوشیروان و خسروپرویز. «کسری» شکل عربی همین نام است. ساسان پسرانه معنی: نیای دودمان ساسانی در شاهنامه ساسان از نوادگان دارا است که به شبانی بابک درآمد و بابک دخترش را به او داد؛ اردشیر از این پیوند زاده شد. شاپور پسرانه معنی: شاهزاده؛ پسر شاه شاپور نام چند پادشاه ساسانی در شاهنامه است؛ از جمله شاپور یکم پسر اردشیر و شاپور دوم «ذوالاکتاف». مزدک پسرانه معنی: نام اصلاحگر دوره‌ی ساسانی مزدک در شاهنامه موبدی است که در روزگار قباد آیین برابری را آورد و به فرمان انوشیروان کشته شد. مهبد پسرانه معنی: سرور بزرگ مهبود وزیر وفادار انوشیروان است که با دسیسه‌ی زروان و یک جادوگر، خود و پسرانش کشته شدند و پس از آشکار شدن حقیقت، انوشیروان از آن پشیمان شد. هرمز پسرانه معنی: شکل کوتاه اهورامزدا هرمز پسر انوشیروان و پادشاه ساسانی است که بهرام چوبین را به جنگ با ساوه‌شاه فرستاد. انوشیروان پسرانه معنی: دارای روان جاوید خسرو انوشیروان پادشاه دادگر ساسانی است و بخش بلندی از شاهنامه به روزگار او، وزیرش بزرگمهر و آمدن شطرنج از هند می‌پردازد. فرخزاد پسرانه معنی: زاده‌ی خجسته فرخزاد از واپسین پادشاهان ساسانی در شاهنامه است که در دوران آشوب پس از خسروپرویز مدت کوتاهی پادشاهی کرد. قباد پسرانه معنی: نام پادشاهان کیانی و ساسانی قباد پادشاه ساسانی و پدر انوشیروان است که مزدک در روزگار او پدیدار شد. یزدگرد پسرانه معنی: آفریده‌ی ایزد یزدگرد نام چند پادشاه ساسانی است؛ یزدگرد سوم واپسین شاه ساسانی بود که شاهنامه با داستان کشته شدن او در مرو پایان می‌یابد.