شاه اسماعیل در چهارده‌سالگی با یاری قزلباشان تبریز را گرفت و دودمان صفوی را بنیان گذاشت. او پس از نه سده پراکندگی، بیشتر سرزمین ایران را زیر یک فرمان آورد و تشیع را آیین رسمی کشور کرد.
شجره‌نامه
خاندان: صفوی
از طریقت تا تخت
اسماعیل از خاندان شیخ صفی‌الدین اردبیلی بود. پدرش شیخ حیدر در جنگ کشته شد و او کودکی را پنهان در لاهیجان گذراند. در ۹۰۶ قمری با مریدان قزلباش خود، که کلاه سرخ دوازده‌ترک بر سر داشتند، از گیلان برخاست و در ۹۰۷ قمری در تبریز تاج‌گذاری کرد.
یکپارچگی ایران
در ده سال، آق‌قویونلوها را برانداخت و از عراق تا خراسان را گشود. در ۹۱۶ قمری شیبک‌خان ازبک را نزدیک مرو شکست داد. اما در ۹۲۰ قمری در چالدران از سلطان سلیم عثمانی، که توپ و تفنگ داشت، شکست خورد؛ شکستی که تا پایان عمر او را اندوهگین کرد.
شاعر
شاه اسماعیل با تخلص «خطایی» به ترکی آذربایجانی شعر میسرود و دیوانش بر جای مانده است. آرامگاهش در بقعه‌ی شیخ صفی اردبیل است که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
گاه‌شمار زندگی
- ۱۴۸۷ مزادن در اردبیل
- ۱۵۰۱ متاج‌گذاری در تبریز
- ۱۵۱۰ مپیروزی بر شیبک‌خان ازبک
- ۱۵۱۴ مشکست چالدران
- ۱۵۲۴ مدرگذشت
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
نبرد چالدران کی بود؟
در ۹۲۰ قمری (۱۵۱۴ میلادی)، میان شاه اسماعیل و سلطان سلیم عثمانی، در شمال غرب ایران.
تخلص شعری شاه اسماعیل چه بود؟
«خطایی»؛ او بیشتر به ترکی آذربایجانی شعر میسرود.
منابع
- حسن روملو، احسن التواریخ
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Esmāʿil I Ṣafawi»
- راجر سیوری، ایران عصر صفوی