خشایارشا، پسر داریوش بزرگ و آتوسا، بیست سال بر شاهنشاهی هخامنشی فرمان راند. لشکرکشی بزرگ او به یونان و ساختن بخش بزرگی از کاخ‌های تخت جمشید، از جمله دروازه‌ی ملل و کاخ صدستون، نام او را ماندگار کرده است.
شجره‌نامه
خاندان: هخامنشی
جانشین داریوش
داریوش از میان پسرانش خشایارشا را که مادرش آتوسا دختر کوروش بزرگ بود، به جانشینی برگزید. خشایارشا در ۴۸۶ پیش از میلاد به تخت نشست و نخست شورش‌های مصر و بابل را فرونشاند.
لشکرکشی به یونان
در ۴۸۰ پیش از میلاد، خشایارشا با سپاهی بزرگ از تنگه‌ی داردانل گذشت. در ترموپیل بر سپاه کوچک لئونیداس پیروز شد و آتن را گرفت، اما ناوگانش در نبرد دریایی سالامیس شکست خورد. سال بعد سپاه ایران در پلاته شکست خورد و لشکرکشی ناکام ماند.
بیشتر آنچه درباره‌ی این جنگ‌ها می‌دانیم از هرودوت یونانی است؛ از این رو پژوهشگران امروز در شمار اغراق‌آمیز سپاهیان و برخی داستان‌های او تردید می‌کنند.
سازنده‌ی تخت جمشید
خشایارشا کارهای ساختمانی پدر را در تخت جمشید پی گرفت. دروازه‌ی ملل، که سنگ‌نوشته‌ی سه‌زبانه‌ی او بر آن است، کاخ هدیش و کار آغاز کاخ صدستون از اوست. او در ۴۶۵ پیش از میلاد در توطئه‌ای درباری کشته شد و آرامگاهش در نقش رستم است.
گاه‌شمار زندگی
- ۴۸۶ پ.مبه تخت نشستن
- ۴۸۰ پ.مترموپیل، گرفتن آتن و شکست سالامیس
- ۴۷۹ پ.مشکست پلاته
- ۴۶۵ پ.مکشته شدن در توطئه‌ی درباری
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
خشایارشا در تورات چه نامی دارد؟
بیشتر پژوهشگران «اخشورش» کتاب استر را همان خشایارشا میدانند.
آرامگاه خشایارشا کجاست؟
در نقش رستم، نزدیک تخت جمشید؛ یکی از چهار آرامگاه صخرهای آنجا را از او میدانند.
منابع
- هرودوت، تاریخ (کتاب‌های هفتم تا نهم)
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Xerxes I»
- پیر بریان، امپراتوری هخامنشی