داریوش یکم از ۵۲۲ تا ۴۸۶ پیش از میلاد شاهنشاه ایران بود. او شاهنشاهی پهناور هخامنشی را با ساتراپی‌ها، راه شاهی، سکه‌ی یکسان و قانون سامان داد و ساخت تخت جمشید را آغاز کرد.
شجره‌نامه
خاندان: هخامنشی
رسیدن به شاهی
داریوش پسر ویشتاسپ و از شاخه‌ای دیگر از خاندان هخامنشی بود. پس از مرگ کمبوجیه‌ی دوم و آشوب‌های سال ۵۲۲ پیش از میلاد به شاهی رسید و در یک سال شورش‌های بسیاری را فرونشاند. شرح این رخدادها را در سنگنبشتهی بیستون، نزدیک کرمانشاه، به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی نوشت.
سازمان یک شاهنشاهی
داریوش سرزمین‌های شاهنشاهی را به ساتراپی‌ها (استان‌ها) بخش کرد، برای هر کدام باج و خراجی روشن نهاد و با «راه شاهی» از شوش تا سارد و چاپارخانه‌هایش پیام‌ها را با شتابی بی‌سابقه رساند. سکه‌ی زرین «دریک» در روزگار او زده شد و آبراهی میان رود نیل و دریای سرخ را بازگشایی کرد.
ساخت تخت جمشید، شکوه‌مندترین یادگار هخامنشیان، در زمان او آغاز شد و در روزگار خشایارشا و جانشینانش ادامه یافت.
جنگ‌ها و میراث
لشکرکشی داریوش به یونان در نبرد ماراتون (۴۹۰ پیش از میلاد) به شکست انجامید، اما شاهنشاهی او در اوج گستردگی از هند تا مصر و از آسیای میانه تا بالکان کشیده می‌شد. آرامگاه او در دل کوه نقش رستم، نزدیک تخت جمشید، کنده شده است.
گاه‌شمار زندگی
- ۵۲۲ پ.مرسیدن به شاهی
- حدود ۵۲۰ پ.منگارش سنگنبشتهی بیستون
- حدود ۵۱۸ پ.مآغاز ساخت تخت جمشید
- ۴۹۰ پ.منبرد ماراتون
- ۴۸۶ پ.مدرگذشت
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
سنگنبشتهی بیستون به چه زبانی است؟
به سه زبان پارسی باستان، ایلامی و بابلی (اکدی). همین سهزبانه بودن کلید خواندن خط میخی شد.
آرامگاه داریوش کجاست؟
در نقش رستم، در استان فارس و نزدیک تخت جمشید.
منابع
- سنگنبشتهی بیستون
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Darius iii. Darius I the Great»
- پیر بریان، امپراتوری هخامنشی