عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی‌شاه و فرمانروای آذربایجان، فرمانده سپاه ایران در جنگ‌های ایران و روس بود. شکست در برابر سپاه نوین روسیه او را به نوسازی کشاند: سپاه را به شیوه‌ی اروپایی سامان داد، نخستین گروه دانشجویان را به اروپا فرستاد و نخستین چاپخانه را در تبریز راه انداخت.
شجره‌نامه
جنگ‌های ایران و روس
عباس میرزا از ده‌سالگی ولیعهد شد و از جوانی فرماندهی سپاه را در جنگ با روسیه بر سر قفقاز به دست گرفت. با وجود دلاوری‌ها، دو دوره جنگ به شکست و پیمان‌های گلستان (۱۱۹۲ خورشیدی) و ترکمانچای (۱۲۰۶ خورشیدی) انجامید و ایران بخش بزرگی از قفقاز را از دست داد.
پیشگام نوسازی
او دریافت که ریشه‌ی شکست عقب‌ماندگی است. سپاه «نظام جدید» را با آموزگاران اروپایی ساخت، کارخانه‌ی توپ‌ریزی در تبریز برپا کرد و در ۱۱۹۰ خورشیدی دو دانشجو و در ۱۱۹۴ خورشیدی پنج دانشجو را به انگلستان فرستاد؛ از جمله میرزا صالح شیرازی که بعدها نخستین روزنامه‌ی فارسی را منتشر کرد. قائم‌مقام فراهانی وزیر و همراه او بود.
عباس میرزا در ۴۴ سالگی، پیش از پدرش، در مشهد درگذشت و پسرش محمدشاه ولیعهد شد.
گاه‌شمار زندگی
- ۱۱۶۸ خزادن در نوا
- ۱۱۸۳ خآغاز جنگ نخست با روسیه
- ۱۱۹۲ خپیمان گلستان
- ۱۱۹۴ خفرستادن دانشجویان به انگلستان
- ۱۲۰۶ خپیمان ترکمانچای
- ۱۲۱۲ خدرگذشت در مشهد
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
نخستین دانشجویان ایرانی را چه کسی به اروپا فرستاد؟
عباس میرزا، در دههی ۱۱۹۰ خورشیدی، به انگلستان.
آرامگاه عباس میرزا کجاست؟
در مشهد، در جوار حرم امام رضا.
منابع
- فریدون آدمیت، امیرکبیر و ایران
- عباس اقبال آشتیانی، تاریخ ایران پس از اسلام
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «ʿAbbās Mīrzā»