میرزا تقی‌خان امیرکبیر، صدراعظم ناصرالدین‌شاه، در کمتر از سه سال دارالفنون را بنیان گذاشت، نخستین روزنامه‌ی رسمی را پایه‌گذاری کرد، آبله‌کوبی را رواج داد و با فساد درافتاد؛ تا آنکه به فرمان شاه در حمام فین کاشان کشته شد.
شجره‌نامه
از خانواده‌ای ساده
امیرکبیر پسر آشپز قائم‌مقام فراهانی بود و در خانه‌ی او پرورش یافت و دانش آموخت. در هیئت‌های دیپلماتیک به روسیه و عثمانی رفت و در مذاکرات ارزروم با عثمانی، توانایی خود را نشان داد.
اصلاحات
با رسیدن ناصرالدین‌شاه به سلطنت در سال ۱۲۲۷ ش (۱۸۴۸ م)، امیرکبیر صدراعظم شد. او هزینه‌های دربار را کاست، ارتش را سامان داد، روزنامه‌ی «وقایع اتفاقیه» را منتشر کرد، آبله‌کوبی را همگانی کرد و صنعت و کشاورزی را پشتیبانی کرد.
بزرگ‌ترین یادگار او دارالفنون است، نخستین مدرسه‌ی نوین ایران با استادانی از اروپا. دارالفنون در دی ۱۲۳۰ گشایش یافت؛ چند روز پس از کشته شدن بنیان‌گذارش.
پایان تلخ
دشمنی درباریان و بدگمانی شاه به برکناری امیرکبیر انجامید. او به کاشان تبعید شد و در ۲۰ دی ۱۲۳۰ به فرمان ناصرالدین‌شاه در حمام فین کشته شد. پیکرش را به کربلا بردند. یاد او در ایران نماد دولتمرد پاکدست و اصلاح‌گر است.
گاه‌شمار زندگی
- ۱۱۸۶ شتولد در هزاوه‌ی فراهان
- ۱۲۲۲ شحضور در مذاکرات ارزروم
- ۱۲۲۷ شصدارت عظمای ناصرالدین‌شاه
- ۱۲۲۹ شانتشار روزنامه‌ی وقایع اتفاقیه
- ۲۰ دی ۱۲۳۰کشته شدن در حمام فین
- دی ۱۲۳۰گشایش دارالفنون
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
امیرکبیر کجا کشته شد؟
در حمام باغ فین کاشان، در دی ۱۲۳۰.
دارالفنون چه زمانی افتتاح شد؟
در دی ۱۲۳۰ خورشیدی (دسامبر ۱۸۵۱)، چند روز پس از کشته شدن امیرکبیر.
منابع
- فریدون آدمیت، امیرکبیر و ایران
- عباس اقبال آشتیانی، میرزا تقی‌خان امیرکبیر
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Amīr Kabīr»