رضاخان، سرباز بریگاد قزاق، با کودتای ۱۲۹۹ به قدرت رسید و در ۱۳۰۴ پادشاه شد. در دوره‌ی او راه‌آهن سراسری، دانشگاه تهران و ارتش و دیوانسالاری نوین ساخته شد و قانون‌های تازه‌ی مدنی و ثبت احوال پدید آمد؛ اما حکومتش با استبداد، سرکوب مخالفان و کشف حجاب اجباری همراه بود. در ۱۳۲۰ پس از اشغال ایران از سلطنت کناره گرفت.
شجره‌نامه
خاندان: پهلوی
از قزاق تا شاه
رضاخان در آلاشت سوادکوه زاده شد و در نوجوانی به بریگاد قزاق پیوست. در اسفند ۱۲۹۹ با سید ضیاءالدین کودتا کرد، وزیر جنگ و سپس نخست‌وزیر شد. در ۱۳۰۴ مجلس مؤسسان او را پادشاه کرد.
نوسازی و استبداد
راه‌آهن سراسری (پایان ۱۳۱۷)، دانشگاه تهران (۱۳۱۳)، نظام وظیفه، ثبت احوال، قانون مدنی و نام‌گذاری رسمی «ایران» در روابط خارجی (۱۳۱۴) در دوره‌ی اوست. اما مطبوعات و احزاب سرکوب شدند، چهره‌هایی چون تیمورتاش و فرخی یزدی در زندان جان باختند و کشف حجاب در ۱۳۱۴ به زور اجرا شد.
کناره‌گیری
در شهریور ۱۳۲۰ نیروهای شوروی و بریتانیا ایران را اشغال کردند و رضاشاه به سود پسرش محمدرضا کناره گرفت. او به موریس و سپس ژوهانسبورگ تبعید شد و در ۱۳۲۳ آنجا درگذشت.
گاه‌شمار زندگی
- ۱۸۷۸ مزادن در آلاشت
- اسفند ۱۲۹۹ خکودتا
- ۱۳۰۴ خپادشاهی
- ۱۳۱۳ ختأسیس دانشگاه تهران
- ۱۳۱۷ خپایان راه‌آهن سراسری
- شهریور ۱۳۲۰ خاشغال ایران و کناره‌گیری
- ۱۳۲۳ خدرگذشت در ژوهانسبورگ
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
رضاشاه کی پادشاه شد؟
در ۱۳۰۴ خورشیدی، به رأی مجلس مؤسسان.
رضاشاه چرا کناره گرفت؟
پس از اشغال ایران به دست شوروی و بریتانیا در شهریور ۱۳۲۰.
منابع
- یرواند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب
- سیروس غنی، ایران: برآمدن رضاخان
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Reza Shah Pahlavi»