یعقوب پسر لیث، رویگری از سیستان که از میان عیاران برخاست، دولت صفاریان را بنیان گذاشت و از نخستین فرمانروایانی بود که پس از اسلام زبان فارسی را در دربار خود زنده کرد.
شجره‌نامه
خاندان: صفاری
از رویگری تا فرمانروایی
یعقوب در جوانی رویگر (مسگر) بود و به گروه‌های عیاران سیستان پیوست؛ جوانمردانی که با خوارج و ناامنی می‌جنگیدند. او با دلیری و تدبیر به رهبری رسید و در حدود سال ۲۴۷ هجری (۸۶۱ م) فرمانروای سیستان شد.
گسترش قلمرو
یعقوب کرمان و فارس را گرفت و در سال ۲۵۹ هجری (۸۷۳ م) با گرفتن نیشابور به فرمانروایی طاهریان در خراسان پایان داد. او سپس به سوی بغداد لشکر کشید، اما در سال ۲۶۲ هجری در دیرالعاقول از سپاه خلیفه شکست خورد و در سال ۲۶۵ هجری در گندی‌شاپور درگذشت.
زبان فارسی
به روایت «تاریخ سیستان»، وقتی شاعران او را به عربی ستودند، یعقوب گفت: «چیزی که من اندر نیابم چرا باید گفت؟» و پس از آن محمد بن وصیف سگزی به فارسی برای او شعر گفت. این ماجرا را یکی از آغازگاه‌های شعر رسمی فارسی پس از اسلام می‌دانند.
گاه‌شمار زندگی
- حدود ۸۶۱ مفرمانروایی سیستان
- ۸۷۳ مگرفتن نیشابور و پایان طاهریان
- ۸۷۶ مشکست در دیرالعاقول
- ۸۷۹ مدرگذشت در گندی‌شاپور
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
چرا یعقوب لیث را «رویگرزاده» میگویند؟
چون خود و خانوادهاش پیشهی رویگری (کار با مس و روی) داشتند و از میان مردم برخاست، نه از خاندانهای فرمانروا.
منابع
- تاریخ سیستان (نویسنده ناشناس، سده‌ی پنجم هجری)
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Saffarids»
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی