پرش به محتوای اصلی
شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵
← درخت مشاهیر ایران · دانشمندان

کرجی

ریاضی‌دان و مهندس آب

حدود ۳۵۳ قمری (۹۵۳ میلادی) – حدود ۴۲۰ قمری (۱۰۲۹ میلادی) زادگاه: کرج (به احتمال کرج ابودلف، نزدیک اراک) آل بویه

ابوبکر محمد کرجی، ریاضی‌دان دوره‌ی آل بویه، جبر را از هندسه جدا کرد و بر پایه‌ی حساب استوار ساخت. او از پیشگامان استقرای ریاضی و جدول ضرایب دوجمله‌ای است. کتاب «انباط المیاه الخفیة» او از کهن‌ترین نوشته‌ها درباره‌ی کندن قنات است.

جبر

در کتاب «الفخری»، که آن را به فخرالملک، وزیر بهاءالدوله، پیشکش کرد، کرجی عملیات حسابی را بر عبارت‌های جبری با توان‌های گوناگون به کار برد. پژوهشگران تاریخ ریاضی او را از نخستین کسانی می‌دانند که برهانی شبیه استقرای ریاضی به کار گرفت و جدول ضرایب بسط دوجمله‌ای را، که در غرب به مثلث پاسکال شهرت دارد، شناخت.

قنات

«انباط المیاه الخفیة» (بیرون آوردن آب‌های پنهان) درباره‌ی آب‌های زیرزمینی، نقشه‌برداری و ابزارهای ترازیابی و کندن و نگه‌داری قنات است؛ کتابی که دانش مهندسی آب ایرانیان را نشان می‌دهد و به فارسی نیز ترجمه شده است.

گاه‌شمار زندگی

  1. حدود ۹۵۳ مزادن
  2. حدود ۱۰۱۰ منوشتن الفخری در بغداد
  3. حدود ۱۰۱۷ مبازگشت به ایران و نوشتن انباط المیاه

آثار

الفخریالبدیع فی الحسابانباط المیاه الخفیة

پرسش‌های رایج

کرجی یا کرخی؟

در برخی نسخه‌ها نام او «کرخی» آمده، اما بیشتر پژوهشگران «کرجی» را درست می‌دانند.

انباط المیاه چیست؟

کتابی از کرجی درباره‌ی شناخت آب‌های زیرزمینی و کندن قنات.

منابع

  • دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «کرجی»
  • کرجی، استخراج آب‌های پنهانی، ترجمه‌ی حسین خدیوجم