خواجه نصیرالدین طوسی در روزگار یورش مغول، دانش را پاس داشت؛ رصدخانه‌ی مراغه را ساخت، «زیج ایلخانی» را فراهم آورد و در ریاضیات، نجوم، فلسفه و اخلاق آثار ماندگار نوشت.
شجره‌نامه
زندگی در روزگار آشوب
خواجه نصیر در توس به دنیا آمد و در نیشابور دانش آموخت. سال‌ها در دژهای اسماعیلیان در قهستان و الموت زیست و پس از گشوده شدن الموت به دست هلاکوخان، به خدمت ایلخانان درآمد.
رصدخانه‌ی مراغه
به پیشنهاد او و با پشتیبانی هلاکو، ساخت رصدخانه‌ی مراغه در سال ۶۵۷ هجری آغاز شد؛ مرکزی پژوهشی با کتابخانه‌ای بزرگ که دانشمندانی از سرزمین‌های گوناگون را گرد آورد. «زیج ایلخانی» حاصل رصدهای آن است. «جفت طوسی»، سازوکاری هندسی که او برای توضیح حرکت سیارات طرح کرد، بعدها در آثار ستاره‌شناسان اروپایی هم دیده می‌شود.
آثار دیگر
«اخلاق ناصری» به فارسی از مهم‌ترین کتاب‌های اخلاق در ایران است. «تحریر اقلیدس» و رساله‌ی «شکل القطاع» او مثلثات را به دانشی مستقل از نجوم بدل کرد. پنجم اسفند، سالروز تولد او، در ایران روز مهندسی است.
گاه‌شمار زندگی
- ۵۹۷ قتولد در توس
- حدود ۶۳۳ قنگارش اخلاق ناصری
- ۶۵۴ قپیوستن به هلاکو پس از گشوده شدن الموت
- ۶۵۷ قآغاز ساخت رصدخانه‌ی مراغه
- ۶۷۲ قدرگذشت در بغداد
آثار
پرسش‌های رایج
روز مهندسی به نام کیست؟
پنجم اسفند، سالروز تولد خواجه نصیرالدین طوسی.
منابع
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Ṭusi, Naṣir-al-Din»
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی