محمد بن محمد ابوالوفای بوزجانی، ریاضی‌دان خراسانی، از بنیان‌گذاران مثلثات به شکل امروزی است. او تانژانت را به کار گرفت، جدولهای سینوس بسیار دقیقی ساخت و قضیهی سینوسها در مثلث کروی را ثابت کرد.
شجره‌نامه
زندگی
بوزجانی در بوزجان، نزدیک تربت جام امروز، زاده شد و در جوانی به بغداد رفت و در رصدخانه‌ی شرف‌الدوله‌ی بویهی کار کرد. او بیشتر عمر را در بغداد گذراند و همان‌جا درگذشت.
ریاضیات
او شش تابع مثلثاتی را به کار گرفت و جدول سینوس‌هایی با دقت هشت رقم اعشار ساخت. کتاب «فی ما یحتاج الیه الصناع من اعمال الهندسة» او درباره‌ی هندسه‌ی کاربردی برای صنعتگران است و ساخت شکل‌ها با یک پرگار ثابت را آموزش می‌دهد؛ این کتاب در طراحی نقش‌های هندسی هنر ایرانی و اسلامی نیز اثرگذار بود.
دهانه‌ای بر ماه به نام او (Abul Wáfa) نامیده شده است.
گاه‌شمار زندگی
- ۹۴۰ مزادن در بوزجان
- ۹۵۹ مرفتن به بغداد
- ۹۹۷ مرصد ماهگرفتگی هم‌زمان با بیرونی
- ۹۹۸ مدرگذشت در بغداد
آثار
پرسش‌های رایج
بوزجانی در مثلثات چه کرد؟
تابعهای مثلثاتی را گسترش داد، جدولهای دقیق سینوس ساخت و قضیهی سینوسها را در مثلث کروی ثابت کرد.
رصد مشترک بوزجانی و بیرونی چه بود؟
در ۳۸۷ قمری، بوزجانی در بغداد و بیرونی در خوارزم یک ماهگرفتگی را رصد کردند تا اختلاف طول جغرافیایی دو شهر را بیابند.
منابع
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «ابوالوفا»
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Abu'l-Wafāʾ Būzjānī»