نظام‌الدین عبیدالله زاکانی، شاعر و نویسنده‌ی قزوینی، بزرگ‌ترین طنزپرداز کلاسیک فارسی است. «موش و گربه»، «اخلاق‌الاشراف» و «رساله‌ی دلگشا» با زبانی گزنده، ریاکاری و فساد روزگار پرآشوب او را به ریشخند گرفته است.
روزگار آشوب
عبید از خاندان زاکانیان قزوین بود و در شیراز، در دربار شاه شیخ ابواسحاق اینجو، می‌زیست؛ همان روزگاری که حافظ در شیراز بود. فروپاشی ایلخانان و جنگ امیران محلی، ریاکاری و ستم را رواج داده بود و عبید آن را دستمایه‌ی طنز کرد.
آثار
در «اخلاق‌الاشراف»، اخلاق «منسوخ» پیشینیان را با اخلاق «مختار» بزرگان روزگار خود سنجیده و نشان داده که فضیلت‌ها وارونه شده‌اند. «موش و گربه»، داستان گربهای که توبه میکند و دوباره موشها را میخورد، از مشهورترین طنزهای سیاسی فارسی است. «رساله‌ی تعریفات» یا «ده فصل» تعریف‌هایی نیشدار از واژه‌ها می‌دهد.
گاه‌شمار زندگی
- پایان سده‌ی هفتم قمریزادن در قزوین
- دهه‌ی ۷۴۰ قزندگی در شیراز، دربار ابواسحاق اینجو
- حدود ۱۳۷۱ مدرگذشت
آثار
پرسش‌های رایج
داستان موش و گربهی عبید چیست؟
منظومهای طنز دربارهی گربهای ریاکار که توبه میکند و باز موشها را میخورد؛ کنایهای از فرمانروایان زمانه.
عبید همروزگار کدام شاعر بود؟
همروزگار حافظ بود و هر دو در شیراز میزیستند.
منابع
- عبید زاکانی، کلیات (تصحیح محمدجعفر محجوب)
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «ʿObayd-e Zākāni»