ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی، شاعر دربار سامانیان، نخستین شاعر بزرگ زبان فارسی است و او را «استاد شاعران» و «پدر شعر فارسی» خوانده‌اند. چکامه‌ی «بوی جوی مولیان» او هنوز از زیباترین شعرهای فارسی است.
شجره‌نامه
شاعر دربار سامانی
رودکی در روستای رودک، نزدیک پنجکنت، زاده شد. در دربار امیر نصر دوم سامانی در بخارا جایگاهی بلند یافت و ثروتمند شد. نوشته‌اند که آواز خوش داشت و چنگ می‌نواخت.
بوی جوی مولیان
مشهورترین داستان رودکی را نظامی عروضی در «چهار مقاله» آورده است: امیر نصر سال‌ها در هرات ماند و بزرگان، که دلتنگ بخارا بودند، از رودکی خواستند کاری کند. رودکی چکامه‌ای سرود و با چنگ خواند: «بوی جوی مولیان آید همی / یاد یار مهربان آید همی». امیر چنان برانگیخته شد که بی‌موزه بر اسب نشست و به سوی بخارا تاخت.
میراث
گفته‌اند رودکی صد دفتر شعر داشت، اما تنها حدود هزار بیت از او مانده است. او «کلیله و دمنه» را نیز به نظم درآورد که تنها پاره‌هایی از آن بر جای است. چکامه‌ی «مادر می» و شکوائیه‌ی پیری‌اش، «مرا بسود و فرو ریخت هرچه دندان بود»، از شعرهای نامدار اوست. بررسی استخوان‌هایش در سده‌ی بیستم نشان داد که نابینایی او، اگر بوده، مادرزاد نبوده است.
گاه‌شمار زندگی
- حدود ۸۵۸ مزادن در رودک
- حدود ۹۱۴ م به بعدشاعر دربار نصر دوم سامانی
- ۹۴۱ مدرگذشت در زادگاه
آثار
پرسش‌های رایج
چرا رودکی را پدر شعر فارسی می‌نامند؟
زیرا نخستین شاعر بزرگ فارسی است که شعرش بر جای مانده و شاعران پس از او استادی‌اش را ستوده‌اند.
آرامگاه رودکی کجاست؟
در روستای پنجرود، نزدیک پنجکنت در تاجیکستان.
منابع
- نظامی عروضی، چهار مقاله
- سعید نفیسی، احوال و اشعار رودکی
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Rudaki»