حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی با سرودن شاهنامه، داستان‌ها و تاریخ ایران را از آغاز تا پایان ساسانیان در حدود پنجاه هزار بیت زنده کرد و زبان فارسی را پاس داشت.
دهقانی از توس
فردوسی از دهقانان توس بود؛ طبقه‌ای از زمین‌داران ایرانی که نگهبان داستان‌ها و آیین‌های کهن بودند. او سرودن شاهنامه را در حدود چهل سالگی آغاز کرد و بیش از سی سال از عمرش را بر سر آن گذاشت.
شاهنامه
شاهنامه از کیومرث، نخستین شاه اسطوره‌ای، آغاز می‌شود، از روزگار پهلوانی رستم و سهراب و سیاوش می‌گذرد و تا پایان شاهنشاهی ساسانی می‌رسد. سرچشمه‌ی اصلی فردوسی «شاهنامه‌ی ابومنصوری» به نثر بود و هزار بیت از سروده‌های دقیقی را نیز در کار خود آورد. سرایش شاهنامه در سال ۴۰۰ هجری پایان یافت.
زبان شاهنامه کمتر از واژه‌های عربی بهره می‌برد و همین، آن را به گنجینه‌ی زبان فارسی بدل کرده است. خود فردوسی گفته است: «بسی رنج بردم در این سال سی / عجم زنده کردم بدین پارسی».
آرامگاه و یاد
آرامگاه فردوسی در توس، نزدیک مشهد، است. بیست و پنجم اردیبهشت در ایران روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی است.
گاه‌شمار زندگی
- ۳۲۹ قتولد در پاژ توس
- حدود ۳۷۰ قآغاز سرایش شاهنامه
- ۴۰۰ قپایان سرایش شاهنامه
- حدود ۴۱۶ قدرگذشت در توس
آثار
پرسش‌های رایج
شاهنامه چند بیت دارد؟
بسته به نسخه، حدود ۵۰ هزار بیت؛ تصحیحهای علمی امروز کمتر از این شمار را اصیل میدانند.
روز فردوسی کی است؟
۲۵ اردیبهشت، روز بزرگداشت فردوسی و پاسداشت زبان فارسی.
منابع
- شاهنامه، تصحیح جلال خالقی مطلق
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Ferdowsi, Abu'l-Qāsem»