حکیم ناصرخسرو قبادیانی، دیوانی خراسانی که در چهل‌سالگی دگرگون شد و هفت سال به سفر رفت. «سفرنامه»ی او از روشن‌ترین نثرهای فارسی و دیوانش سرشار از اندیشه و اخلاق است. او پایان عمر را در دره‌ی یمگان بدخشان گذراند.
شجره‌نامه
خوابی که زندگی را دگرگون کرد
ناصرخسرو دبیر دیوان سلجوقیان در مرو بود. به گفته‌ی خودش در «سفرنامه»، در ۴۳۷ قمری خوابی دید که او را از باده‌نوشی و غفلت بازداشت. همه‌چیز را رها کرد و با برادرش به سفر حج رفت.
سفرنامه
سفر او هفت سال به درازا کشید: از نیشابور و تبریز تا شام و بیت‌المقدس، سه سال در قاهره‌ی فاطمی، چهار بار حج، و بازگشت از راه عربستان و بصره و اصفهان. «سفرنامه» گزارشی دقیق و ساده از شهرها، بناها و مردمان آن روزگار است. او در قاهره به آیین اسماعیلی گروید و داعی آن در خراسان شد.
یمگان
پس از بازگشت، با دشمنی فقیهان و امیران روبه‌رو شد و به دره‌ی یمگان در بدخشان پناه برد و تا پایان عمر آنجا ماند. شعرهای او، با زبانی استوار و پرمایه، بیشتر در اندیشه و اندرز است: «درخت تو گر بار دانش بگیرد / به زیر آوری چرخ نیلوفری را».
گاه‌شمار زندگی
- ۱۰۰۴ مزادن در قبادیان
- ۱۰۴۵ مخواب و آغاز سفر
- ۱۰۴۷–۱۰۵۰ ماقامت در قاهره
- ۱۰۵۲ مبازگشت به بلخ
- حدود ۱۰۸۸ مدرگذشت در یمگان
آثار
پرسش‌های رایج
سفرنامهی ناصرخسرو دربارهی چیست؟
گزارش سفر هفتسالهی او از خراسان به مصر و حجاز و بازگشت، با شرح دقیق شهرها و مردم.
آرامگاه ناصرخسرو کجاست؟
در یمگان، در استان بدخشان افغانستان.
منابع
- ناصرخسرو، سفرنامه
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «ناصرخسرو»
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Nāṣer-e Ḵosrow»