ابویزید طیفور بن عیسی، معروف به بایزید بسطامی، از نخستین و نامدارترین عارفان ایرانی است. سخنان پرشور او درباره‌ی فنا در حق، که به «شطحیات» شهرت دارد، راه عرفان مستی و شور را گشود. آرامگاهش در بسطام شاهرود زیارتگاه است.
شجره‌نامه
زندگی
بایزید در بسطام، نزدیک شاهرود، زاده شد. نیایش به روایت منابع زرتشتی بود و مسلمان شد. او بیشتر عمر را در بسطام گذراند و از او جز سخنانی که شاگردانش نقل کرده‌اند، نوشته‌ای نمانده است.
سخنان و اندیشه
بایزید از نخستین کسانی است که از «فنا»، از میان رفتن خود در برابر حق، سخن گفت. عبارت‌هایی چون «سبحانی ما اعظم شأنی» از او نقل شده که خرده‌گیری فقیهان را برانگیخت و عارفان پسین آن را شطح، یعنی سخن بی‌اختیار در حال مستی، تفسیر کردند.
عطار در «تذکرة الاولیاء» بلندترین بخش را به بایزید داده و او را «سلطان العارفین» خوانده است.
گاه‌شمار زندگی
- حدود ۸۰۴ مزادن در بسطام
- ۸۴۸ یا ۸۷۴ مدرگذشت در بسطام (روایت‌ها گوناگون است)
آثار
پرسش‌های رایج
آرامگاه بایزید کجاست؟
در شهر بسطام، نزدیک شاهرود در استان سمنان.
شطح چیست؟
سخنی که عارف در حال شور و بیخودی میگوید و ظاهرش با شرع ناسازگار مینماید.
منابع
- عطار، تذکرة الاولیاء
- سهلگی، النور من کلمات ابی‌طیفور
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «بایزید بسطامی»