باباطاهر همدانی، معروف به «عریان»، عارف و شاعر سده‌ی پنجم، دوبیتی‌هایی پرسوز و ساده به گویش لری-همدانی سروده که هنوز بر زبان مردم است. آرامگاه او در همدان از نمادهای این شهر است.
زندگی
از زندگی باباطاهر اطلاع اندکی در دست است. راوندی در «راحة الصدور» داستان دیدار او با طغرل سلجوقی را در همدان آورده است: باباطاهر سفالینه‌ی شکسته‌ای را که با آن وضو می‌گرفت، در انگشت طغرل کرد و او را به دادگری فراخواند. این داستان او را به میانه‌ی سده‌ی پنجم قمری می‌برد.
دوبیتی‌ها
دوبیتی‌های او در وزن «مفاعیلن مفاعیلن فعولن» و به گویشی کهن از غرب ایران است: «مو آن رندم که نامم بی‌قلندر / نه خان دیرم نه مان دیرم نه لنگر». شور عاشقانه، غم غربت و عرفان ساده در این دوبیتی‌ها سبب شده که سده‌ها در آوازهای ایرانی خوانده شوند. کتاب «کلمات قصار» عربی نیز به او نسبت داده می‌شود.
آرامگاه
آرامگاه کنونی او در همدان، برجی بلند با کاشی‌های فیروزه‌ای، در دهه‌ی ۱۳۴۰ خورشیدی ساخته شد و دوبیتی‌هایش بر کاشی‌ها نقش شده است.
گاه‌شمار زندگی
- سده‌ی پنجم قمریزندگی در همدان
- حدود ۴۴۷ قدیدار با طغرل سلجوقی (به روایت راحة الصدور)
آثار
پرسش‌های رایج
باباطاهر به چه گویشی شعر گفته است؟
به گویشی کهن از غرب ایران که آن را لری یا همدانی کهن (فهلوی) می‌دانند.
آرامگاه باباطاهر کجاست؟
در شهر همدان، در میدانی به همین نام.
منابع
- راوندی، راحة الصدور
- دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، مدخل «باباطاهر»
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Bābā Ṭāher»