آریوبرزن ساتراپ پارس بود که در زمستان ۳۳۰ پیش از میلاد با سپاهی کوچک، گذرگاه کوهستانی «دربند پارس» را روزها در برابر سپاه اسکندر مقدونی نگه داشت و تا پای جان ایستاد.
نبرد دربند پارس
پس از شکست داریوش سوم در گوگمل، اسکندر به سوی پارس، دل شاهنشاهی، آمد. آریوبرزن در تنگه‌ای کوهستانی در راه تخت جمشید، که یونانیان آن را «دروازه‌ی پارس» نامیدند، راه را بست و حمله‌ی نخست اسکندر را با سنگ و تیر از بلندی‌ها پس زد.
به روایت آریان و کورتیوس، تاریخ‌نگاران اسکندر، مقدونیان سرانجام با راهنمایی یک چوپان از کوره‌راهی کوهستانی پشت سپاه آریوبرزن رسیدند. آریوبرزن با یارانش جنگید و کشته شد.
یاد او
نام آریوبرزن در ایران نماد پایداری در برابر بیگانه است. گذرگاه نبرد را بیشتر پژوهشگران در کوهستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد یا شمال فارس می‌دانند، هرچند جای دقیق آن هنوز بحث است.
گاه‌شمار زندگی
- ۳۳۱ پ.مشکست داریوش سوم در گوگمل
- زمستان ۳۳۰ پ.منبرد دربند پارس و کشته شدن آریوبرزن
کارنامه و یادگارها
پرسش‌های رایج
داستان «یوتاب» خواهر آریوبرزن درست است؟
نامی از خواهر آریوبرزن در منابع کهن یونانی و رومی نیامده و این روایت در منابع تاریخی پشتوانه ندارد.
منابع
- آریان، لشکرکشی اسکندر (کتاب سوم)
- کورتیوس روفوس، تاریخ اسکندر
- دانشنامه‌ی ایرانیکا، مدخل «Ariobarzanes»