آناهیتا

اردویسور آناهیتا، ایزدبانوی آب‌های روان، باروری و پاکی، از بزرگ‌ترین ایزدان ایران باستان است. «آبان یشت» در ستایش اوست و پرستشگاه‌های بسیاری، از جمله در استخر، به نام او بود. نام «ناهید» در فارسی از اوست.

بانوی آب‌ها

آبان یشت او را بانویی بلندبالا، زیبا و نیرومند وصف می‌کند که جامه‌ای از پوست سمور زرین پوشیده و تاجی از ستاره بر سر دارد و بر گردونه‌ای با چهار اسب سپید (باد، باران، ابر و تگرگ) می‌راند. او نطفه‌ی مردان و زهدان زنان را پاک می‌کند. قهرمانان بزرگ، از هوشنگ و جمشید تا فریدون، برای او قربانی کردند و از او کامیابی خواستند.

پرستشگاه‌ها

اردشیر دوم هخامنشی نخستین شاهی است که نام آناهیتا را کنار اهورامزدا و میترا در سنگ‌نوشته آورد. به روایت منابع، ساسان، نیای ساسانیان، موبد پرستشگاه آناهیتا در استخر بود. بنای کنگاور را از دیرباز «معبد آناهیتا» نامیده‌اند، هرچند کاربری آن محل بحث است.