محاسبه جفر

جفر در اصل نام کتابی است که در روایات شیعه به امام علی (ع) و امام صادق (ع) نسبت داده شده است. بعدها «علم جفر» یا «علم تکسیر» به دانشی گفته شد که با حروف و اعداد ابجد و جابه‌جا کردن حروف، به پرسش‌ها درباره‌ی آینده و گذشته پاسخ می‌جست. کتاب‌هایی مانند الجفر الجامع و النور اللامع (محمد بن طلحه نصیبی) و شمس المعارف (احمد بونی) از منابع کهن آن‌اند.

حروف پرسش را جدا کرده در یک سطر می‌نویسند که «زمام» نام دارد. سپس حروف را یکی در میان از ابتدا و انتهای سطر برمی‌دارند (اول، آخر، دوم، یکی مانده به آخر و…) و سطر تازه می‌سازند. این کار تا جایی ادامه می‌یابد که سطر دوباره همان زمام شود. شمار سطرهای پیش از بازگشت را «عدد تکسیر» می‌گویند.

در تکسیر متوسط از حرف میانی سطر زمام شروع می‌کنند و یکی در میان از راست و چپ آن برمی‌دارند. در سطرهای زوج‌حرفی، این ابزار حرف میانیِ سمت راست را آغاز می‌گیرد.

به شرح دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جفرنویسان پس از تکسیر، سطری را متناسب با جای ماه (خافیه‌ی قمری) یا خورشید برمی‌گزیدند و جواب را از حروف آن درمی‌آوردند. این ابزار سطر جواب را به شماره‌ی منزل ماه در لحظه‌ی پرسش برمی‌دارد و آن را با دو طبقه‌بندی شناخته‌شده‌ی علم حروف می‌خواند: نسبت حروف نورانی (حروف مقطعه‌ی قرآن) به ظلمانی، و طبع غالب حروف (آتشی، خاکی، بادی، آبی) به ترتیب ابجد. جواب برای یک پرسش در یک لحظه همیشه یکسان است و از فهرست تصادفی برداشته نمی‌شود.

نه. جفر از علوم غریبه است و پشتوانه‌ی علمی ندارد؛ جواب این ابزار خوانش روش سنتی است و برای سرگرمی و آشنایی با این سنت. در کارهای مهم، اندیشه و مشورت را جایگزین آن نکنید.