یه گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا، یک روانشناس کودک با اشاره به بروز اختلال وسواسی اجباری در کودکان با نشانههایی همچون شستوشوی مکرر دستها، نیاز افراطی به نظم و تقارن، اطمینانخواهی و ترس از آسیب دیدن خود یا عزیزانشان، بر اهمیت شناخت این نشانهها، تشخیص تخصصی و مداخله زودهنگام برای پیشگیری از پیامدهای این اختلال در آینده تاکید کرد.
آیدا کاظمی روانشناس کودک، در خصوص شایع ترین نشانه های وسواس در کودکان افزود: اختلال OCD یا اختلال وسواسی اجباری در کودکان معمولا با دو مولفه اصلی بروز پیدا میکند: افکار وسواسی و رفتارهای اجباری. افکار وسواسی، افکار یا تصاویر ذهنی تکرارشونده و ناخواستهای هستند که اضطراب زیادی برای کودک ایجاد میکنند. رفتارهای اجباری نیز مجموعهای از رفتارهایی هستند که کودک آنها را انجام میدهد تا بتواند اضطراب خود را کاهش دهد یا از اتفاقی که قرار است رخ دهد، جلوگیری کند.
وی با اشاره به ترس افراطی از آلودگی و بیماری به عنوان یکی از نشانه های شایع در وسواس افزود: اگر بخواهم به نشانههای شایع این اختلال اشاره کنم، نخستین نشانه، ترس افراطی از آلودگی و بیماری است. کودکان در این شرایط معمولا دستهای خود را مرتب میشویند یا از دست زدن به دستگیره درها، اسباببازیهای دیگران یا وسایل عمومی خودداری میکنند؛ زیرا تصور میکنند ممکن است این وسایل آلوده باشند و آنها بیمار شوند.
وی افزود: دومین نشانه وسواس در کودکان ، نیاز افراطی به نظم و تقارن است. برای مثال، کودک اصرار دارد که مدادهایش دقیقا در یک راستا و بهصورت صاف چیده شوند یا اسباببازیهایش را در جهت خاصی قرار دهد. اگر این نظم به هم بخورد، دچار اضطراب میشود و تا زمانی که آنها را مرتب نکند، آرام نمیگیرد.
کاظمی با اشاره به سومین نشانه شایع وسواس در کودکان گفت: سومین نشانه، چک کردن و اطمینانخواهی مکرر است. برای مثال، کودک بارها از مادرش میپرسد: «مطمئنی در را قفل کردی؟»، «مطمئنی من مریض نمیشوم؟»، «مطمئنی لباسم کثیف نیست؟» یا تکالیفش را چندین بار بررسی و کنترل میکند.
وی افکار مربوط به آسیب دیدن یا آسیب رساندن را چهارمین نشانه وسواس در کودکان عنوان کرد و ادامه داد: بعضی از کودکان افکار ناخواستهای درباره آسیب دیدن خود یا عزیزانشان دارند یا میترسند که به دیگران آسیبی برسانند. برای مثال، کودک ممکن است پیش از خواب حتما جملهای را بیان کند و اگر آن جمله را نگوید، تصور کند که ممکن است اتفاق بدی برای مادرش بیفتد.
کاظمی تکرار رفتارها یا اعمال ذهنی را پنجمین نشانه این اختلال دانست و بیان کرد: برای مثال، کودک مجبور است حرکتی را چندین بار انجام دهد و انجام ندادن آن به تعداد مشخص، به او احساس بدی میدهد و تصور میکند آن کار بهدرستی و بهطور کامل انجام نشده است.
وی با اشاره به ششمین نشانه، یعنی ترس از اشتباه کردن یا ناقص انجام دادن کارها، اظهار کرد: بعضی از کودکان به دلیل نیاز شدید به اطمینان و احساس کامل بودن، تکالیف خود را بارها پاک میکنند و دوباره مینویسند یا برای انجام یک فعالیت ساده، زمان زیادی صرف میکنند؛ زیرا چندین بار به عقب برمیگردند و آن را دوباره انجام میدهند
تشخیص وسواس با مشاهده یکی دو نشانه امکانپذیر نیست
این روانشناس کودک با تاکید بر ضرورت تشخیص تخصصی اختلال وسواس خاطرنشان کرد: تشخیص OCD بر عهده متخصص است و با مشاهده یکی دو مورد از این نشانهها نمیتوان به کودک برچسب زد. این اختلال زمانی از نظر بالینی مطرح میشود که معمولا زمان زیادی از کودک بگیرد؛ یعنی عملکرد روزمره و تحصیلی او را مختل کند، در روابطش اختلال ایجاد کند و نشان دهد که وسواس شدت زیادی دارد و نیازمند درمان است.
نقش عوامل ژنتیکی و محیطی در شکلگیری وسواس کودکان
کاظمی در ادامه درباره عوامل موثر در شکلگیری وسواس در کودکان توضیح داد: معمولا این اختلال حاصل تعامل چند عامل زیستی، ژنتیکی، روانشناختی و محیطی است. زمینه ژنتیکی نیز تاثیر زیادی دارد. معمولا کودکانی که افراد نزدیک خانوادهشان به اختلال OCD مبتلا هستند، ریسک بالاتری برای ابتلا به این اختلال دارند.
وی افزود: همچنین برخی عوامل محیطی مانند استرسهای شدید، تغییرات مهمی که در زندگی رخ میدهند و تجربههای تنشزا نیز میتوانند در افرادی که مستعد هستند، این اختلال را به وجود بیاورند.
این روانشناس کودک با اشاره به نقش سبک فرزندپروری در مدیریت علائم وسواس بیان کرد: سختگیری یا کمالگرایی والدین بهتنهایی نمیتواند عاملی برای ایجاد اختلال وسواس باشد،بااینحال، انتظارات غیرواقعبینانه، انتقادهایی که از کودک میشود یا فشاری که به او وارد میکنند تا بینقص باشد، باعث میشود این احساس در کودک شکل بگیرد که نباید اشتباه کند. در نتیجه، کودک از ترس اشتباه کردن، کارها را چندین بار تکرار میکند و این موضوع مدیریت علائم را برای او دشوارتر میکند.
نقش والدین ،عاملی برای ایجاد اختلال وسواس در کودکان
کاظمی با اشاره به پیامدهای اختلال وسواسی -اجباری بر ابعاد مختلف زندگی کودکان گفت: گاهی کودک در خانه رفتارهای وسواسی خود را پنهان میکند، اما این علائم در مدرسه به شکل افت تحصیلی، کندی عملکرد یا دشواری در تعامل با همسالان خود را نشان میدهند. هدف این نیست که معلم نقش تشخیصدهنده داشته باشد، اما با مشاهده و ثبت این نشانهها میتواند خانواده را آگاه کند تا با همکاری خانواده و مدرسه، مراجعه به متخصص انجام شود و شناسایی زودهنگام صورت بگیرد. به این ترتیب، میتوان از آسیبهایی که این اختلال ممکن است به کودک وارد کند، پیشگیری کرد.
وی تاکید کرد: اگر این اختلال درمان نشود، ممکن است به یک الگوی مزمن تبدیل شود و در مراحل بعدی رشد نیز ادامه پیدا کند. در دوران نوجوانی، افزایش مسئولیتهای تحصیلی و اجتماعی میتواند فشار ناشی از علائم را بیشتر کند و مشکلات دیگری مانند افسردگی، اختلالات اضطرابی، انزوای اجتماعی یا کاهش اعتمادبهنفس را برای نوجوان و مشکلات دیگری در بزرگسالی را به همراه داشته باشد به همین دلیل، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد. هرچه مداخله زودتر انجام شود، فرصت کمتری برای تثبیت الگوی وسواسی و ایجاد اختلال در مسیر رشد کودک فراهم خواهد شد.
این روانشناس با اشاره به راهکار درمان وسواس در کودکان خاطر نشان کرد: روش درمانی وسواس در کودکان، نوع درمان به نشانهها و علائم بستگی دارد. اگر موارد متوسط تا شدید باشند، در کنار رواندرمانی، دارودرمانی نیز توصیه میشود. داروهایی از گروه مهارکنندههای بازجذب سروتونین وجود دارند که حتما باید توسط روانپزشک تجویز شوند، معمولا از رواندرمانی با رویکردهای شناختی رفتاری و مواجهه و جلوگیری از پاسخ استفاده میشود. نقش خانوادهها نیز بسیار مهم است. خانواده باید آموزش ببیند که چگونه بدون تقویت رفتارهای وسواسی، از کودک حمایت کند، تمرینهای درمانی را در خانه پیگیری کند و در برابر اضطراب کودک واکنشی آگاهانه داشته باشد.
کاظمی درخصوص رفتار صحیح والدین تاکید کرد: در کنار آموزشهایی که به خود کودک داده میشود و روند درمانی او، توصیه میکنیم خانوادهها نیز در این فرایند حضور داشته باشند تا بتوانند به فرزندان خود کمک کنند. توصیهای که میتوانم برای والدین داشته باشم، این است که در کنار اهمیتی که به سلامت جسمی، رشد تحصیلی و موفقیت فرزندشان میدهند، برای سلامت روان او نیز به همان اندازه اهمیت قائل شوند. گاهی والدین آنقدر درگیر اصلاح رفتارهای کودک میشوند که فراموش میکنند هر رفتار ممکن است پیامی از دنیای درونی او باشد.
وی در ادامه افزود: اضطرابی که کودک تجربه میکند، ترسهای مکرر و رفتارهای تکراری او، همگی موضوعاتی هستند که والدین باید بدون تمسخر یا سرکوب، آنها را بشنوند و بپذیرند. کودک باید در خانواده آنقدر احساس امنیت روانی داشته باشد که بتواند بهراحتی درباره ترسها، نگرانیها و افکار خود صحبت کند.
این روانشناس تاکید کرد: در نهایت، مراجعه به روانشناس میتواند بسیار کمککننده باشد. نکتهای که این روزها اهمیت زیادی دارد، این است که والدین باید تلاش کنند والدینی آگاه باشند. هرچه آگاهی خود را افزایش دهند، بهتر میتوانند به فرزندشان کمک کنند. گاهی مهمترین کاری که برای سلامت روان فرزندمان میتوانیم انجام دهیم، این است که پیش از اصلاح رفتارهایش، دنیای درونی او را بشناسیم.






