مایکروسافت با وجود ارزش ۴ تریلیون دلاری، برای تبدیل‌شدن به یکی از رهبران هوش مصنوعی با چالش‌های جدی در پذیرش کوپایلت روبه‌رو است.
در یکی از روزهای آفتابی اواخر سپتامبر در سیاتل، حدود ۵۰ مدیر از بزرگ‌ترین مشتریان سازمانی مایکروسافت فرصتی استثنایی به دست آوردند تا هر سوالی که دارند از ساتیا نادلا، مدیرعامل این شرکت، بپرسند.
یکی از حاضران می‌خواست بداند مایکروسافت برای همگام‌شدن شرکت‌ها با عصر هوش مصنوعی چه کمکی می‌تواند بکند. نادلا در پاسخ بر اهمیت «گسترش درون‌سازمانی» تاکید کرد؛ به این معنی که ابزارهای هوش مصنوعی باید به طور گسترده در تمام بخش‌ها مستقر و به کار گرفته شوند.
به گزارش CNBC، نادلا درحالی‌که پلیور یقه‌گرد مشکی و شلوار خاکستری تیره‌ای به تن داشت و روی سن سالن پکار پاویون در مرکز شهر قدم می‌زد، گفت: «مثل همیشه، تغییر باید هم از پایین‌به‌بالا اتفاق بیفتد، هم از بالابه‌پایین و هم از میانه به بالا.»
کپی لینکخلاصه صوتی
خلاصه صوتی، ساخته‌شده با هوش مصنوعی
برای نادلای ۵۹ساله که سال ۱۹۹۲ به مایکروسافت پیوست، این گردهمایی در لحظه‌ای حساس برگزار می‌شد؛ درست در زمانی که شرکت تلاش می‌کند نقش خود را در رونق و شکوفایی هوش مصنوعی پررنگ‌تر کند.
نادلا اخیرا بیشتر در بحث‌های حوزه‌ی هوش مصنوعی حاضر می‌شود. ماه گذشته در شبکه‌ی ایکس درباره‌ی نیاز به «تنظیم آگاهانه‌ی سرعت» توسعه‌ی مدل‌ها نوشت و چند روز بعد در نشست All-In در لس‌آنجلس درباره‌ی نگرانی‌های ایمنی هوش مصنوعی صحبت کرد.
روی لبه تیغ وال‌استریت؛ مایکروسافت کجای بازی هوش مصنوعی می‌ایستد؟
مایکروسافت باوجود ارزش بازار تقریبا ۴ تریلیون دلاری‌اش، هنوز نقش رهبر بلامنازع هوش مصنوعی را ایفا نمی‌کند. انویدیا بازار تراشه‌های هوش مصنوعی را تا حد زیادی در دست دارد، آنتروپیک و OpenAI به پیشرفته‌ترین مدل‌های خود می‌بالند، متا به‌تازگی اولین دستیار شخصی هوش مصنوعی را برای بازار انبوه عرضه کرد و سرویس‌های مبتنی بر گوگل جمنای هم میان شرکت‌ها و مصرف‌کنندگان محبوب شده‌اند.
مایکروسافت با سرمایه‌گذاری در OpenAI خیلی زود و تهاجمی وارد میدان هوش مصنوعی شد، اما بعدا این اتحاد کمی رنگ باخت. اگرچه این شرکت با اجاره‌دادن تراشه‌ها و زیرساخت‌ها به توسعه‌دهندگان هوش مصنوعی از طریق فضای ابری آژور درآمد قابل‌توجهی به دست می‌آورد، فناوری کوپایلت در محیط‌های کاری فراگیر نشد و مدل‌های هوش مصنوعی اختصاصی‌اش نیز سهم محدودی از بازار دارند.
با وجود سرمایه‌گذاری زودهنگام روی OpenAI، مایکروسافت هنوز رهبر بلامنازع هوش مصنوعی نیست
مایکروسافت روز چهارشنبه هفتم اکتبر رویدادی در سان‌فرانسیسکو برای رونمایی سرفیس لپ‌تاپ اولترا برگزار کرد؛ رویدادی که در دعوت‌نامه‌اش چنین نوشته شده بود: «گفت‌وگویی درباره‌ی اینکه هوش مصنوعی محلی چگونه فصل بعدی کامپیوترهای شخصی را شکل خواهد داد».
وال‌استریت هنوز شیفته‌ی این داستان نیست. حتی با احتساب رشد چشمگیر سهام مایکروسافت در سه‌ماهه‌ی سوم، سهام این شرکت امسال از همتایان بزرگ خود و شاخص نزدک عقب مانده و تا پایان معاملات جمعه‌ی گذشته تنها ۷ درصد رشد داشته است. مایکروسافت از سال ۲۰۲۳ تاکنون نتوانسته در یک سال تقویمی عملکردی بهتر از شاخص S&P 500 ثبت کند.
تیفانی وید، یکی از مدیران سبد سرمایه‌گذاری در شرکت کلمبیا تردنیدل و از جمله سهام‌داران مایکروسافت می‌گوید هنوز سوالات زیادی درباره‌ی کوپایلت وجود دارد؛ محصولی که محور اصلی استراتژی هوش مصنوعی نادلا محسوب می‌شود. وید در مصاحبه‌ای گفت: «فکر می‌کنم محصول باید کمی بالغ‌تر شود تا بتوانیم بفهمیم واقعا بهترین راه‌حل چیست یا قیمت‌گذاری مناسب باید چگونه باشد.»
کپی لینکنادلا یک‌بار مایکروسافت را نجات داده بود
سرمایه‌گذاران قدیمی مایکروسافت، نادلا را با سابقه‌ی درخشانش در هدایت شرکت در میان تغییرات صنعت می‌شناسند. نادلا سال ۲۰۱۴ جانشین استیو بالمر شد. در طول ۱۴ سال مدیریت بالمر، قیمت سهام مایکروسافت در مجموع حدود ۳۳ درصد کاهش‌یافته بود و شرکت کم‌کم به جمع شرکت‌های نرم‌افزاری قدیمی و گرفتار مشکلات ساختاری رانده می‌شد.
نادلا مسیر شرکت را تغییر داد و مایکروسافت را به یکی از قدرت‌های اصلی رایانش ابری تبدیل کرد. او فروش لایسنس‌های دائمی آفیس را کنار گذاشت و مایکروسافت را به سمت نرم‌افزارهای اشتراکی و خدمات SaaS در کنار زیرساخت ابری آژور سوق داد.
نادلا با شیفت تاریخی به سمت رایانش ابری، ارزش سهام مایکروسافت را ۱۴ برابر کرد
مدیرعامل مایکروسافت برخلاف رویکرد قدیمی شرکت، به مشتریان اجازه داد محصولات رقبای سرسختی مثل اوراکل و سیلزفورس را هم در سرویس‌های خود ادغام کنند. از زمانی که نادلا سکان هدایت را به دست گرفت، ارزش سهام مایکروسافت تقریبا ۱۴ برابر شده است.
ساتیا نادلا که در رشته‌های مهندس برق و دانشمند علوم کامپیوتر درس خوانده بود، در مقام مدیرعامل به معامله‌گری ماهر هم تبدیل شد و مایکروسافت را از طریق خرید استودیوی Mojang سازنده بازی ماینکرفت، شبکه اجتماعی حرفه‌ای لینکدین و سرویس اشتراک‌گذاری کد گیت‌هاب گسترش داد.
کپی لینکپایان حق‌اشتراک؛ شیفت مایکروسافت به اقتصاد توکنی
چند ماه قبل، نادلا به سرمایه‌گذاران گفت که باید بار دیگر مدل کسب‌وکار شرکت را تغییر دهد؛ این بار برای سازگارشدن با اقتصادی که هوش مصنوعی آن را به سمت قیمت‌گذاری بر اساس میزان مصرف می‌برد. در چنین مدلی، مایکروسافت باید به فروشنده‌ی حجم عظیمی از توکن تبدیل شود؛ واحدی که میزان استفاده از توان محاسباتی را می‌سنجد و عملا نقش پول رایج اقتصاد هوش مصنوعی را بازی می‌کنند.
مدل درآمدی هوش مصنوعی از حق‌اشتراک ماهانه به فروش توکن‌های پردازشی تغییر می‌کند
نادلا جلسه گزارش مالی ماه جولای گفت اگر مایکروسافت در این مسیر موفق شود، بازار بالقوه‌ی پیش رویش بزرگ‌تر خواهد شد؛ همان چیزی که در ادبیات کسب‌وکار با اصطلاح TAM، یا کل بازار قابل‌دسترسی، شناخته می‌شود.
بخش عمده‌ای از داستان رشدی که نادلا نویدش را می‌دهد، به تولید نرم‌افزار برمی‌گردد. کد بیشتری تولید کنید، سریع‌تر تولید کنید و برای این کار از جدیدترین و قدرتمندترین ابزارهای هوش مصنوعی کمک بگیرید. او اواخر ماه در گردهمایی مشتریان گفت: «ما در عرض تنها یک سال، از دستیار کدنویسی به کدنویسی مبتنی بر عامل‌های هوشمند و در نهایت به کارخانه نرم‌افزار رسیدیم.»
حالا او می‌خواهد ببیند که مشتریان مایکروسافت کارخانه‌های نرم‌افزاری خود را راه می‌اندازند و در مسیر تولید کد بیشتر، هزینه بیشتری هم می‌پردازند. نادلا امیدوار است کارکنانی که تخصص فنی ندارند هم بتوانند بخش بیشتری از کارشان را به هوش مصنوعی بسپارند.
برخی از معاونان نادلا در این رویداد از سوپراپلیکیشن کوپایلت رونمایی کردند که می‌تواند وظایف به‌مراتب پیچیده‌تری را انجام دهد، اپلیکیشن‌های ساده بسازد و به‌عنوان یک هم‌تیمی مجازی عمل کند. البته نادلا خیلی زودتر از اغلب رقبا، پیش‌نمایشی از آنچه در راه بود را دیده بود.
کپی لینکپیشتاز ناکام؛ چالش حفظ برتری در برابر چابک‌ها
مایکروسافت اولین‌بار در سال ۲۰۱۹ روی OpenAI سرمایه‌گذاری کرد؛ زمانی که این استارتاپ هنوز آزمایشگاهی کوچک و نوپا محسوب می‌شد. سال ۲۰۲۱ یعنی یک سال قبل از معرفی ChatGPT، مایکروسافت و OpenAI با همکاری هم گیت‌هاب کوپایلت را منتشر کردند؛ ابزاری که باتکیه‌بر حجم بزرگی از کدهای عمومی می‌توانست بخش‌هایی از برنامه‌ها و وب‌سایت‌ها را بنویسد.
آن‌ها خیلی زود توجه همه را جلب کردند، اما با اوج‌گرفتن بازار هوش مصنوعی مولد، توسعه‌دهندگان به سمت محصولات استارتاپ‌هایی رفتند که اصولا با هوش مصنوعی متولد شده بودند؛ مثل کلادکد آنتروپیک و Cursor که حالا زیرمجموعه‌ی اسپیس‌ایکس محسوب می‌شود.
کپی لینکگیتهاب درس قیمت‌گذاری جدید را زودتر یاد گرفت
مایکروسافت هنگامی‌که باید خودش را با تغییرات سریع بازار هوش مصنوعی تطبیق می‌داد، کند عمل کرد و همین امر باعث شد گیت‌هاب بخشی از بازارش را از دست بدهد. اوایل امسال، شرکت قیمت‌گذاری این ابزار کدنویسی را تغییر داد تا بیشتر با تقاضای محاسباتی همسو شود.
گیت‌هاب با تغییر جسورانه‌ی مدل قیمت‌گذاری، تعداد کاربرانش را در کمتر از یک سال دو برابر کرد
برخی مشتریان در ابتدا از تغییر قیمت استقبال نکردند، اما نهایتا تعداد کاربران گیت‌هاب کوپایلت از ۲۶ میلیون نفر در اکتبر سال گذشته، به ۵۰ میلیون نفر در ماه جولای ۲۰۲۶ رسید، یعنی در عمل از هر ۵ کاربر گیت‌هاب، یک نفر از این ابزار استفاده می‌کند.
نادلا در جلسه گزارش مالی جولای گفت رشد فروش گیت‌هاب کوپایلت نسبت به سه‌ماهه‌ی قبل ۶۰ درصد شتاب گرفته است و شرکت پس از اجرای مدل جدید مبتنی بر مصرف درآمد قابل‌توجهی به دست می‌آورد. کایل دایگل، مدیر عملیاتی این واحد، در مصاحبه‌ای گفت: «گیت‌هاب کوپایلت وارد میدان شد و درس‌هایش را یاد گرفت.»
دایگل می‌گوید کارکنان گیت‌هاب تجربیات و درس‌های خود را با سایر تیم‌های مایکروسافت که به دنبال طرح‌های قیمت‌گذاری مبتنی بر مصرف‌اند، به اشتراک گذاشته‌اند. هایت گالوت، معاون اجرایی مایکروسافت در بخش محصولات امنیتی نیز تایید می‌کند که شرکت قصد دارد هزینه‌ای متناسب با میزان استفاده‌ی مشتریان دریافت کند.
گالوت گفت: «من همیشه به تیمم می‌گویم وقتی مشتری مصرف می‌کند، یعنی ما ارزشی ایجاد کرده‌ایم. برای من، حقیقت از مشتری آغاز می‌شود. اگر مصرفی صورت نگیرد، یعنی ارزشی ارائه نکرده‌ایم.»
در حال حاضر، سبد محصولات سازمانی مایکروسافت تا حد زیادی به حق اشتراک‌ها تکیه دارد. مشتریان برای مجموعه اصلی بهره‌وری مایکروسافت ۳۶۵، شامل ابزارهایی مثل ورد، اکسل و تیمز، قراردادهای چندساله می‌بندند و برای کوپایلت هم باید ماهانه ۳۰ دلار به‌ازای هر کاربر پرداخت کنند.
تعداد کاربران کوپایلت حدود ۳۰ میلیون نفر برآورد می‌شود، درحالی‌که پایگاه کاربران تجاری آفیس ۳۶۵ از ۴۵۰ میلیون نفر فراتر می‌رود.
کپی لینکمصطفی سلیمان و مسئله‌ی مدل‌های مایکروسافت
یکی از نقاط مبهم نقشه‌ی راه هوش مصنوعی مایکروسافت به مصطفی سلیمان مربوط می‌شود. سلیمان پیش‌ازاین، هم‌بنیان‌گذار آزمایشگاه هوش مصنوعی دیپ‌مایند بود که گوگل آن را در سال ۲۰۱۴ خرید. نادلا در سال ۲۰۲۴ هم‌زمان با سردشدن روابط مایکروسافت و OpenAI، او را در برای رهبری پروژه‌های هوش مصنوعی استخدام کرد.
مایکروسافت سال گذشته جایگاه خود را به‌عنوان تنها ارائه‌دهنده‌ی خدمات ابری OpenAI از دست داد و امسال نیز مجوزش برای استفاده از مالکیت فکری OpenAI از حالت انحصاری خارج شد. بنابراین مایکروسافت همچنان از سرمایه‌گذاران بزرگ OpenAI به شمار می‌رود، اما دیگر از امتیازات ویژه‌ی سابق برخوردار نیست. بااین‌حال مایکروسافت در ماه آوریل اعلام کرد که همچنان به‌عنوان شریک اصلی ابری OpenAI به کار خود ادامه می‌دهد.
تیم تحت رهبری سلیمان مدل‌هایی برای کدنویسی، تولید تصویر و استدلال توسعه می‌دهد. او همین هفته در ایکس نوشت مدل جدید تبدیل گفتار به متن تیمش «دقیق‌ترین مدل رونویسی بلادرنگ جهان» شده است و بعد اضافه کرد: «رتبه‌ی اول!!!»؛ اما وقتی معیار، قدرت خام هوش دیجیتال باشد، مدل‌های تیم او هنوز براساس رتبه‌بندی‌های مستقل به سطح مدل‌های آنتروپیک یا OpenAI نرسیده‌اند.
با کاهش وابستگی به مدل‌های OpenAI، مایکروسافت توسعه‌ی مدل‌های بومی را به تیم سلیمان سپرد
مدیران مایکروسافت می‌گویند توسعه هم‌زمان مدل و اپلیکیشن زیر یک سقف، مزایای خودش را دارد. چارلز لامانا، معاون اجرایی شرکت، گفت اعضای تیمی که پلتفرم تیمز و سایر اپلیکیشن‌های بهره‌وری آفیس را توسعه می‌دهند، با استفاده از مدل‌های سلیمان به عملکرد بهتر و هزینه‌ی پایین‌تری رسیده‌اند و مهندسان هم هنگام توسعه‌ی محصولات بازخورد مستقیم‌تری دریافت می‌کنند. او می‌گوید: «حالا همکاری بسیار نزدیک‌تری با مصطفی داریم.»
سلیمان همچنان از چهره‌های شناخته‌شده و رده‌بالای مایکروسافت محسوب می‌شود، اما مسئولیت‌هایش تغییر کرده‌اند. مایکروسافت در ماه مارس اعلام کرد گروه‌های مهندسی دستیارهای تجاری و مصرف‌کننده‌ی کوپایلت را با یکدیگر ادغام می‌کند؛ زیرا روند پذیرش محصولاتشان به حد مطلوب نرسیده بود.
جیکوب آندریو به سمت معاون اجرایی تجربه کاربری کوپایلوت ارتقا یافت و سلیمان مامور شد تا روی توسعه مدل‌ها تمرکز کند. در همین حال، نادلا تلاش می‌کند به همه نشان دهد صرف توسعه‌دادن بهترین مدل جهان، به‌تنهایی و جدای از بقیه‌ی اکوسیستم آن‌قدرها هم مهم نیست.
او در ماه ژوئن در پستی نوشت: «به نظر من، اولویت ما باید ساختن یک اکوسیستم پیشگام باشد، نه‌فقط یک مدل پیشگام؛ تا ارزش آن به طور گسترده در هر شرکت، هر صنعت و هر کشوری جریان پیدا کند.»
ماه سپتامبر در رویداد کوپایلت، نادلا در مقابل اسلایدی ایستاد که روی آن نوشته شده بود کوپایلت می‌تواند به «هر مدلی» متصل شود. لوگوهای آنتروپیک، OpenAI، SpaceX و Microsoft AI هم روی همان اسلاید دیده می‌شدند.
کپی لینکوقتی سازندگان مدل وارد قلمرو مایکروسافت شدند
مایکروسافت به‌روشنی می‌بیند که شرکت‌های سازنده‌ی مدل‌های پیشرو وارد قلمرو سنتی خودش می‌شوند و محصولاتی برای امنیت سایبری، خدمات مشتریان و کاربردهای دیگر عرضه می‌کنند.
جرد اسپاتارو، مدیر بازاریابی هوش مصنوعی مایکروسافت می‌گوید ماه ژانویه، درست زمانی که کلاد کد آنتروپیک رشدی صعودی داشت، مدیران مایکروسافت تحت‌تاثیر توانایی‌اش در استفاده از مجموعه ابزارهای متعدد برای انجام کارها قرار گرفتند.
ظاهرا مایکروسافت برخی قراردادها و مشتریانش را به آنتروپیک می‌باخت و همین امر باعث شد رقیب نوظهورش را بادقت بررسی کند. اسپاتارو می‌گوید شرکت در همان زمان متوجه شد سازوکار اقتصادی باید تغییر کند:
«آن لحظه موضوع برایمان کاملا روشن شد. با خودمان گفتیم وای، اقتصاد این فناوری دیگر طوری پیش نمی‌رود که بتوانیم بهترین نتیجه را با یک قیمت ثابت به‌ازای هر کاربر در ماه ارائه کنیم. فهمیدیم باید به فکر تغییر مدل کسب‌وکارمان باشیم.»
کپی لینکصورتحسابهای نجومی؛ چاقوی دولبه پرداخت براساس کارکرد
مایکروسافت خیلی زود روی رویکردی جامع‌تر برای قیمت‌گذاری مبتنی بر مصرف را متمرکز شد؛ مدلی که آن را صورت‌حساب مبتنی بر کارکرد یا UBB می‌نامد. اولین محصول UBB شرکت سرویس Copilot Cowork بود؛ ابزاری که وظایف بهره‌وری بزرگ را می‌پذیرد و هنگام انجام کار، روند پیشرفت را به کاربر نشان می‌دهد.
نادلا در جلسه گزارش مالی جولای گفت: «اوایل همین ماه، صورت‌حساب مبتنی بر مصرف را به Cowork اضافه کردیم و هزاران مشتری همین حالا برای آن پول می‌دهند و فعالانه از آن استفاده می‌کنند.»
دریک وود، تحلیلگر موسسه Cowen، تغییر جهت مایکروسافت را سیگنالی قدرتمند می‌داند و به سرمایه‌گذاران توصیه می‌کند سهام این شرکت را بخرند. او می‌گوید: «شاید همان اتفاقی را تجربه کنیم که وقتی کلاد کد به سمت قیمت‌گذاری مبتنی بر مصرف رفت، رخ داد. آن موقع صورت‌حساب توکن‌ها به طور قابل‌توجهی بالا رفت و حالا هم احتمال دارد چنین اتفاقی برای Cowork بیفتد.»
سرویس‌هایی مانند Cowork با مدل قیمت‌گذاری مصرفی، پتانسیل سودآوری عظیمی برای مایکروسافت دارند
خود نادلا هم یکی از کاربران Cowork محسوب می‌شود. او در پادکستی که پس از رویداد ماه سپتامبر ضبط شد گفت می‌تواند از Cowork بخواهد یک فایل صفحه‌گسترده برای بهینه‌سازی زنجیره‌ی تامین بسازد و چند سناریوی مختلف را در آن نمایش دهد. نادلا ادامه داد: «خروجی فوق‌العاده‌ای تحویلتان می‌دهد.»
اما برخی شرکت‌ها نگران مدل جدید قیمت‌گذاری‌اند. دیوید بری، معاون شرکت مشاوره‌ای Directions on Microsoft، می‌گوید بعضی مدیران فناوری اطلاعات می‌ترسند Cowork را در اختیار کارکنانشان بگذارند و بعد با صورت‌حساب‌هایی روبه‌رو شوند که خیلی سریع بالا می‌روند، بی‌آنکه بتوانند دقیقا بسنجند در مقابل این هزینه چه چیزی به دست می‌آورند.
بری می‌گوید: «خب این نگرانی وجود دارد که سرویس را فعال کنید و ناگهان ببینید کارمندان حساب بانکی شرکت را خالی می‌کنند. هیچ راهی هم نیست که تشخیص دهید آیا افراد واقعا سودی از سرویس می‌برند یا خیر.»
کپی لینکدر جست‌وجوی اپلیکیشن برتر؛ آزمون نهایی رهبری نادلا
درحالی‌که عصر ChatGPT به چهارمین سالگردش نزدیک می‌شود، مایکروسافت هنوز در جست‌وجوی محصولی است که بتواند موفقیتی بزرگ و تعیین‌کننده رقم بزند؛ چه در سطح مدل و چه در سطح اپلیکیشن.
نادلا یک‌بار با احیای مایکروسافت اعتماد سرمایه‌گذاران را جلب کرد، اما آن سابقه‌ی خوب برایش حاشیه‌ی امنی نمی‌سازد. او نباید اجازه دهد شرکت در مسابقه‌ی هوش مصنوعی، به بازیگری درجه‌دو تبدیل شود و از جمع مدعیان اصلی عقب بماند.
دیوید بری هنوز هم نادلا را فرد مناسبی برای هدایت مایکروسافت می‌داند و می‌گوید: «نادلا می‌تواند شرایط را مدیریت کند، موقعیت‌ها را بسنجد و برای تغییر و تکامل کسب‌وکار برنامه‌ای ارائه دهد. چالش اینجاست که ما در حوزه هوش مصنوعی با ناشناخته‌های به‌مراتب بیشتری روبه‌رو هستیم و پویایی‌های بازار هم بسیار متنوع‌اند؛ اما به نظر می‌رسد او نقشه‌ی راهی دارد و استراتژی‌اش را اجرا می‌کند.»
نادلا در سیاتل، پاسخ خود به پرسش مربوط به تحول شرکت‌ها را با این جمله به پایان برد که افرادی که در راس سازمان‌ها هستند، نقشی کلیدی در دوران گذار ایفا می‌کنند. او گفت: «رهبرانی که خودشان مستقیما درگیر کارند، می‌توانند تغییر کنند. وگرنه تمام زندگی‌شان از یک نشست خبری به نشست خبری بعدی می‌گذرد، این‌طور نیست؟» وی در پایان افزود: «باید خودتان در دل ماجرا باشید.»
