به گزارش سلامت نیوز به نقل از sciencedaily، داروهای پرطرفدار کاهش وزن مانند اوزمپیک و مونجارو ممکن است فراتر از کاهش وزن و کنترل قند خون عمل کنند. شواهد فزاینده نشان می‌دهد این داروها می‌توانند بر سلامت مغز و عملکردهای شناختی نیز تاثیر بگذارند؛ هرچند مطالعات بزرگ بالینی تاکنون نتوانسته‌اند اثربخشی سماگلوتاید را در کند کردن روند پیشرفت بیماری آلزایمر ثابت کنند.

داروهای پرکاربرد برای درمان چاقی و دیابت نوع ۲، از جمله سماگلوتاید و تیرزپاتاید، ممکن است علاوه بر تاثیر بر وزن و کنترل قند خون، بر فرایندهای زیستی مرتبط با عملکرد مغز نیز اثر بگذارند. همین موضوع این پرسش را مطرح کرده است که آیا این داروها می‌توانند به حفظ حافظه و توانایی‌های شناختی کمک کنند یا خیر.

پژوهشگران دانشگاه گوتنبرگ سوئد و دانشگاه کپنهاگ دانمارک، به دعوت مجله علمی «ساینس»، شواهد و مطالعات موجود درباره ارتباط داروهای کاهش وزن با سلامت مغز را بررسی کرده‌اند.

مطالعات حیوانی نشان می‌دهند داروهای مبتنی بر هورمون GLP-1 می‌توانند بر فرایندهای یادگیری و حافظه تاثیر بگذارند؛ با این حال، نتایج تحقیقات انسانی هنوز یکدست و قطعی نیست.

برخی بررسی‌ها بر اساس سوابق پزشکی بیماران نشان داده‌اند افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که داروهای GLP-1 مصرف می‌کنند، ممکن است با خطر کمتری برای ابتلا به زوال عقل مواجه باشند. با این حال، این مطالعات از نوع مشاهده‌ای هستند و نمی‌توانند ثابت کنند که خود داروها عامل کاهش خطر زوال عقل بوده‌اند.

از سوی دیگر، نتایج کارآزمایی‌های بالینی نیز تصویر پیچیده‌تری ارائه می‌دهند. در دو مطالعه بالینی EVOKE و EVOKE+ که توسط شرکت نوو نوردیسک انجام شد، سماگلوتاید نتوانست روند پیشرفت بیماری آلزایمر در مراحل اولیه را کند کند.

اگرچه این دارو بر برخی نشانگرهای زیستی مرتبط با آلزایمر تاثیر گذاشت، این تغییرات به بهبود قابل اندازه‌گیری در روند بیماری منجر نشد.

چرا داروهای کاهش وزن ممکن است همچنان برای مغز مفید باشند؟

با وجود نتایج ناامیدکننده مطالعات آلزایمر، پژوهشگران معتقدند داروهای GLP-1 ممکن است برای برخی گروه‌های بیماران فواید شناختی داشته باشند.

افراد مبتلا به چاقی یا دیابت نوع ۲ گاهی در زمینه توجه، برنامه‌ریزی و سرعت پردازش اطلاعات با مشکلاتی مواجه می‌شوند. این اختلالات شناختی اغلب با وضعیت متابولیک بدن و عملکرد عروق خونی ارتباط دارند؛ بنابراین ممکن است برخلاف تغییرات ناشی از بیماری آلزایمر، به درمان‌های متابولیک پاسخ متفاوتی نشان دهند.

بهبود تنظیم قند خون، وضعیت متابولیسم و سلامت عروق می‌تواند به حفظ توانایی‌های شناختی کمک کند؛ حتی اگر همین داروها نتوانند روند یک بیماری تخریب‌کننده عصبی تثبیت‌شده مانند آلزایمر را کند کنند.

استینا بورچرز، نویسنده اول این مقاله مروری و پژوهشگر وابسته به دانشگاه‌های گوتنبرگ و کپنهاگ، بر ضرورت بررسی تاثیر زمان شروع درمان تاکید می‌کند.

او می‌گوید: «باید مشخص شود آیا این درمان‌ها می‌توانند به افراد مبتلا به چاقی یا دیابت کمک کنند توانایی‌های شناختی خود را حفظ کنند؛ به‌ویژه اگر درمان پیش از بروز مشکلات شناختی آغاز شود. همچنین شناسایی بیمارانی که بیشترین بهره را از این داروها می‌برند، اهمیت زیادی دارد.»

داروهای چاقی می‌توانند به درمان‌های جدید برای محافظت از حافظه منجر شوند؟

یکی از پرسش‌های اصلی پژوهشگران این است که داروهای GLP-1 از چه مسیری بر مغز تاثیر می‌گذارند. اثرات احتمالی شناختی این داروها ممکن است ناشی از بهبود سلامت متابولیک، تاثیر مستقیم بر مغز یا ترکیبی از هر دو باشد.

شناخت دقیق این سازوکارها می‌تواند به پژوهشگران کمک کند مشخص کنند کدام بیماران بیشتر از این داروها سود می‌برند و حتی زمینه تولید داروهایی را فراهم کند که به‌طور اختصاصی برای حفظ حافظه و سایر توانایی‌های شناختی طراحی شده‌اند.

کریستوفر کلمنسن، نویسنده ارشد این مقاله و سرپرست یک گروه تحقیقاتی در دانشگاه کپنهاگ، معتقد است پیشرفت داروهای درمان چاقی فرصت‌های تازه‌ای برای شناخت ارتباط میان متابولیسم و عملکرد مغز فراهم کرده است.

او می‌گوید: «داروهای چاقی روزبه‌روز پیشرفته‌تر می‌شوند و فرصت‌های جدیدی برای درک تاثیر تنظیم متابولیسم بر عملکرد مغز ایجاد می‌کنند. با تفکیک اثرات مستقیم و غیرمستقیم این داروها بر مغز، ممکن است در نهایت بتوانیم درمان‌هایی را توسعه دهیم که به‌طور اختصاصی با هدف حفظ عملکرد شناختی طراحی شده‌اند.»

پژوهشگران خواستار انجام کارآزمایی‌های بالینی جدیدی هستند که از همان ابتدای شروع درمان، تغییرات حافظه، توجه و سایر توانایی‌های شناختی بیماران را ارزیابی کنند. پیگیری این تغییرات در طول زمان می‌تواند مشخص کند آیا داروهای GLP-1 واقعا از عملکرد مغز محافظت می‌کنند و کدام گروه از بیماران بیشترین فایده را از مصرف آنها می‌برند.

با این حال، محققان تاکید می‌کنند که مصرف این داروها به‌ویژه در سالمندان و افراد دارای ضعف جسمانی می‌تواند با پیامدهای نامطلوبی همراه باشد.

کاهش وزن سریع ممکن است به کاهش توده عضلانی منجر شود و با تضعیف توانایی‌های جسمانی، بخشی از فواید احتمالی این داروها را خنثی کند.

بنابراین، در کنار بررسی تاثیر داروهای جدید چاقی و دیابت بر سلامت مغز، نظارت دقیق بر وضعیت جسمانی و توده عضلانی بیماران نیز ضروری است.