آنتی‌بیوتیک‌ها برای مقابله با عفونت‌های باکتریایی ضروری هستند، اما مصرف آن‌ها می‌تواند تعادل میکروبیوم روده را برهم بزند. میکروبیوم مجموعه‌ای از میکروارگانیسم‌ها، از جمله باکتری‌ها است که در دستگاه گوارش زندگی می‌کنند و در فرایندهایی مانند هضم غذا و عملکرد سیستم ایمنی نقش دارند.
اکنون پژوهشگران دریافته‌اند که مصرف زیاد غذاها و نوشیدنی‌های شیرین هنگام درمان با آنتی‌بیوتیک ممکن است آسیب به میکروبیوم روده را تشدید کند. این وضعیت می‌تواند به کاهش تنوع باکتریایی و افزایش جمعیت میکروب‌هایی منجر شود که در برابر برخی داروها مقاوم هستند.
به‌گزارش ساینس‌نیوز، پژوهشگران برای بررسی ارتباط میان قند و آنتی‌بیوتیک‌ها، رژیم غذایی ۱۷۳ بیمار بستری را که برای پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز آماده می‌شدند، زیر نظر گرفتند. این بیماران به‌دلیل ابتلا به سرطان خون، در طول درمان داروهای مختلفی از جمله آنتی‌بیوتیک دریافت می‌کردند. شرایط درمانی آن‌ها فرصتی برای پژوهشگران فراهم کرد تا تغییرات میکروبیوم روده را در وضعیت‌های مختلف تغذیه‌ای بررسی کنند.
پژوهشگران اطلاعات بیش از ۹هزار وعده‌ی غذایی را ثبت کردند. ازآنجاکه وعده‌های غذایی بیمارستان استاندارد بودند، امکان اندازه‌گیری دقیق مقدار مواد مغذی مصرف‌شده، از جمله قند، وجود داشت. سپس داده‌های تغذیه‌ای بیماران با نتایج بررسی نمونه‌های مدفوع آن‌ها مقایسه شد تا ارتباط میان رژیم غذایی و تنوع باکتری‌های روده مشخص شود.
مصرف زیاد قند هنگام درمان با آنتی‌بیوتیک ممکن است تنوع باکتری‌های روده را کاهش دهد و تعادل میکروبیوم را بیشتر برهم بزند
نتایج نشان داد که به‌ازای مصرف هر ۱۰۰ گرم قند اضافی در دو روز پیش از نمونه‌گیری، تنوع باکتری‌های روده در بیماران دریافت‌کننده‌ی آنتی‌بیوتیک ۲۴ درصد کمتر بود. برای درک بهتر این مقدار، ۱۰۰ گرم قند تقریبا معادل قند موجود در دو و نیم قوطی نوشابه کوکاکولا است.
البته کاهش تنوع باکتریایی لزوما به معنای ازبین‌رفتن تمام باکتری‌های مفید نیست، اما می‌تواند نشانه‌ای از برهم‌خوردن تعادل میکروبیوم باشد؛ وضعیتی که در برخی شرایط، زمینه را برای رشد میکروب‌های بیماری‌زا فراهم می‌کند.
کپی لینکقند می‌تواند رشد باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک را تقویت کند
یکی دیگر از یافته‌های مهم پژوهش، ارتباط میان مصرف مواد غذایی شیرین و افزایش جمعیت باکتری‌های جنس انتروکوک (Enterococcus) بود.
انتروکوک‌ها گروهی از باکتری‌ها هستند که برخی از گونه‌های آن‌ها به‌طور طبیعی در روده زندگی می‌کنند، اما در شرایط خاص می‌توانند باعث عفونت شوند. بعضی از این باکتری‌ها نیز در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم هستند و عفونت‌های ناشی از آن‌ها ممکن است به‌سختی درمان شود.
افزایش بیش‌ازحد جمعیت این باکتری‌ها، به‌ویژه در بیمارانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، می‌تواند نگران‌کننده باشد. عفونت‌های مرتبط با انتروکوک‌های مقاوم ممکن است مدت بستری در بیمارستان را افزایش دهند و با خطر بیشتر مرگ همراه باشند.
یوناس شلوتر، میکروب‌شناس مرکز پزشکی لانگون دانشگاه نیویورک و از پژوهشگران مطالعه، توضیح می‌دهد که برخی باکتری‌ها از اثر آنتی‌بیوتیک‌ها جان سالم به در می‌برند و گروهی دیگر اساسا در برابر این داروها مقاوم هستند. به‌گفته‌ی او، فراهم‌کردن مقدار زیادی قند ساده برای این باکتری‌ها ممکن است به رشد بیشتر آن‌ها و تسلطشان بر محیط روده کمک کند.
شلوتر این وضعیت را به آتش‌زدن جنگلی بارانی و سپس تلاش برای خاموش‌کردن آتش با ریختن بنزین بیشتر تشبیه می‌کند. در این مثال، آنتی‌بیوتیک‌ها بخش بزرگی از جمعیت باکتریایی را از بین می‌برند و قند اضافی ممکن است رشد باکتری‌های باقی‌مانده، از جمله انواع مقاوم به دارو را تقویت کند.
کپی لینکآزمایش روی موش‌ها نیز اثر قند را تایید کرد
پژوهشگران برای بررسی بیشتر یافته‌ها، آزمایشی روی موش‌ها انجام دادند. گروهی از موش‌ها رژیم غذایی معمولی داشتند و گروه دیگر از رژیمی سرشار از ساکاروز یا همان قند خوراکی استفاده می‌کردند.
به‌ازای هر ۱۰۰ گرم قند اضافی مصرف‌شده در دو روز پیش از نمونه‌گیری، تنوع باکتری‌های روده در بیماران دریافت‌کننده‌ی آنتی‌بیوتیک ۲۴ درصد کمتر بود
هر دو گروه یک دوز آنتی‌بیوتیک دریافت کردند. بررسی‌ها نشان داد موش‌هایی که رژیم غذایی پرقند داشتند، پس از دریافت آنتی‌بیوتیک با افزایش بیشتری در جمعیت باکتری‌های انتروکوک روبه‌رو شدند.
نتایج آزمایش حیوانی از این احتمال پشتیبانی می‌کند که قند می‌تواند تغییرات ناشی از آنتی‌بیوتیک را در جمعیت باکتری‌های روده تشدید کند. بااین‌حال، پژوهشگران هنوز نمی‌توانند با قطعیت بگویند که همین سازوکار در تمام انسان‌ها نیز رخ می‌دهد. بخش انسانی پژوهش از نوع مشاهده‌ای بود و به همین دلیل، ارتباط میان مصرف قند و تغییرات میکروبیوم به‌تنهایی رابطه‌ی علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
کپی لینکآیا هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک باید قند را کاهش داد؟
سارا بری، پژوهشگر علوم تغذیه در کینگز کالج لندن که در مطالعه مشارکت نداشت، معتقد است کاهش مصرف قند می‌تواند یکی از راه‌های کمک به حفظ تعادل میکروبیوم روده در طول درمان با آنتی‌بیوتیک باشد.
بااین‌حال، بری تاکید می‌کند که برای تعمیم نتایج به جمعیت عمومی، پژوهش‌های بیشتری لازم است. شرکت‌کنندگان مطالعه همگی بیمارانی بودند که تحت درمان‌های پیچیده قرار داشتند و وضعیت جسمانی آن‌ها با افراد سالم یا کسانی که برای عفونت‌های معمول آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند، تفاوت زیادی دارد.
یافته‌های پژوهش به معنای ضرورت حذف کامل قند از رژیم غذایی هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک نیست
همچنین یافته‌های پژوهش به معنای ضرورت حذف کامل قند از رژیم غذایی هنگام مصرف آنتی‌بیوتیک نیست. هنوز مشخص نشده است که کاهش مصرف قند تا چه اندازه می‌تواند از تغییرات نامطلوب میکروبیوم جلوگیری کند یا چه مقدار مصرف برای افراد مختلف مناسب است.
شلوتر امیدوار است پژوهش‌های آینده و کارآزمایی‌های بالینی بتوانند رابطه‌ی میان قند، آنتی‌بیوتیک‌ها و میکروبیوم روده را دقیق‌تر روشن کنند. به‌گفته‌ی او، آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان عفونت ضروری هستند و نباید از مصرف آن‌ها در موارد موردنیاز صرف‌نظر کرد. مسئله‌ی اصلی یافتن راه‌هایی است که بتوان با کمک آن‌ها آسیب ناخواسته‌ی این داروها به میکروبیوم روده را کاهش داد.
پژوهش در ژورنال Nature منتشر شده است.
