تبدیل جیوه به طلا ایده‌ی تازه‌ای نیست، اما استارتاپ آمریکایی ماراتون فیوژن (Marathon Fusion) حالا ادعا می‌کند که توانسته این فرایند را به‌صورت عملی انجام دهد. این شرکت می‌گوید با استفاده از نوترون‌های حاصل از همجوشی هسته‌ای، طلای پایدار تولید کرده و سرعت تولید آن نیز ۱۰ برابر بیشتر از رکورد سازمان اروپایی پژوهش‌های هسته‌ای (سرن) بوده است.
ماراتون فیوژن در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ با انتشار مجموعه‌ای از پست‌ها در شبکه‌ی اجتماعی ایکس، اعلام کرد که ماه گذشته موفق به انجام آزمایشی شده است که آن را «کیمیاگری با سرعت بالا» توصیف می‌کند. بااین‌حال، شرکت هنوز مقدار دقیق طلای تولیدشده، هزینه‌ی فرایند و نتایج کامل آزمایش را منتشر نکرده و ادعایش به‌طور مستقل تایید نشده است.
زومیت پیش‌تر در مقاله‌ای در مرداد ۱۴۰۴ به بررسی طرح ماراتون فیوژن برای تبدیل جیوه به طلا پرداخته بود. در آن زمان، شرکت صرفا براساس محاسبات و شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای پیشنهاد کرده بود که می‌توان از نوترون‌های پرانرژی رآکتورهای همجوشی برای تولید طلا استفاده کرد. اکنون تفاوت ادعای جدید در این است که ماراتون می‌گوید توانسته مرحله‌ی آزمایش عملی را نیز پشت سر بگذارد.
روش پیشنهادی ماراتون بر نوعی واکنش هسته‌ای شناخته‌شده استوار است. در این فرایند، نوترون‌های پرانرژی حاصل از همجوشی دوتریوم و تریتیوم به هسته‌ی جیوه-۱۹۸ برخورد می‌کنند و با خروج دو نوترون، آن را به جیوه-۱۹۷ تبدیل می‌کنند.
جیوه-۱۹۷ ایزوتوپی ناپایدار است که در فرایند واپاشی هسته‌ای به طلا-۱۹۷، یعنی تنها ایزوتوپ پایدار طلا تبدیل می‌شود. بنابراین، برخلاف تلاش کیمیاگران باستان، تبدیل جیوه به طلا از نظر فیزیک هسته‌ای امکان‌پذیر است.
ماراتون فیوژن پیش‌تر پیش‌بینی کرده بود که نیروگاه همجوشی می‌تواند به‌ازای هر گیگاوات توان حرارتی، سالانه تا پنج تن طلا تولید کند
چنین تبدیلی پیش‌تر نیز در شرایط آزمایشگاهی انجام شده است. در سال ۲۰۲۵، پژوهشگران سرن تایید کردند که برخورددهنده‌ی بزرگ هادرونی می‌تواند در جریان عبور بسیار نزدیک هسته‌های سرب از کنار یکدیگر، هسته‌های طلا تولید کند. بااین‌حال، مقدار طلای حاصل به‌اندازه‌ای ناچیز بود که هیچ ارزش اقتصادی نداشت.
ماراتون فیوژن معتقد است نوترون‌های تولیدشده در رآکتورهای همجوشی می‌توانند این محدودیت را برطرف کنند. شرکت در مقاله‌ی مقدماتی خود در سال ۲۰۲۵ برآورد کرده بود که نیروگاه همجوشی با طراحی مناسب، می‌تواند به‌ازای هر گیگاوات توان حرارتی، سالانه تا پنج تن طلا تولید کند.
براساس محاسبات شرکت، فروش طلای تولیدشده می‌تواند درآمد نیروگاه را به میزان چشمگیری افزایش دهد. بااین‌حال، این ارقام همچنان پیش‌بینی‌های نظری هستند و تولید طلا در چنین مقیاسی به اثبات نرسیده است.
به‌گزارش استارتاپ فورچون، مشکل اصلی ادعای تازه‌ی ماراتون این است که شرکت هنوز اطلاعات آزمایشگاهی کافی برای بررسی مستقل نتایج ارائه نکرده است.
ماراتون در پست‌های خود تصاویری از اندازه‌گیری‌های پرتوی گاما را به‌عنوان نشانه‌ای از تولید جیوه-۱۹۷ و طلا-۱۹۷ ارائه کرده، اما داده‌های کامل، مقدار محصول نهایی و جزئیات لازم برای ارزیابی عملکرد فرایند در دسترس نیست. بنابراین، ادعای تولید طلا با سرعت ۱۰ برابر بیشتر از رکورد سرن هنوز تایید مستقلی ندارد.
چالش دیگر به ترکیب ایزوتوپی جیوه مربوط می‌شود. جیوه‌ی طبیعی چندین ایزوتوپ دارد و واکنش‌های هسته‌ای ممکن است علاوه‌بر طلای پایدار، ایزوتوپ‌های پرتوزای طلا نیز تولید کنند. جداسازی این مواد می‌تواند فرایند تولید را پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر کند.
از طرفی، ماراتون هنوز نیروگاه همجوشی عملیاتی در اختیار ندارد. این شرکت اعلام کرده است که مشغول ساخت رآکتوری در سان‌فرانسیسکو است، اما فاصله‌ی زیادی میان آزمایش تبدیل مقدار اندکی ماده و تولید صنعتی چندین تن طلا وجود دارد.
با وجود ادعای موفقیت، شرکت هنوز داده‌های کامل، میزان طلای تولیدشده و مدارک مستقل برای تایید نتایج خود را منتشر نکرده است
افزون‌براین، مهار پلاسمای داغ و دستیابی به تولید خالص انرژی همچنان از چالش‌های مهم صنعت همجوشی است. استفاده از جیوه نیز می‌تواند مشکلات مهندسی تازه‌ای ایجاد کند؛ از جمله افزایش اتلاف انرژی در صورت ورود بخار جیوه به پلاسما.
مهم‌ترین پرسش اکنون این نیست که آیا تبدیل جیوه به طلا امکان‌پذیر است، بلکه این است که آیا می‌توان این کار را در مقیاسی اقتصادی انجام داد یا خیر. برای پاسخ به این پرسش، ماراتون باید مقدار واقعی طلای تولیدشده، خلوص ایزوتوپی آن، میزان انرژی مصرفی و هزینه‌ی تولید هر گرم طلا را منتشر کند. همچنین نتایج آزمایش باید به‌صورت مستقل بررسی شوند.
تا آن زمان، ادعای تازه‌ی ماراتون فیوژن را می‌توان گامی احتمالی فراتر از شبیه‌سازی‌های قبلی دانست، اما هنوز نمی‌توان آن را اثبات تولید اقتصادی طلا با همجوشی هسته‌ای به حساب آورد.
