کف دریاها معمولا گذشته‌ای شگفت‌انگیز را در دل خود پنهان می‌کنند. در آب‌های کم‌عمق سواحل موزامبیک، صخره‌هایی از بقایای جنگل‌هایی شکل گرفته‌اند که هزاران سال پیش به زیر آب فرو رفتند. بسترهایی که زمانی ریشه درختان و پوشش گیاهی ساحلی را در خود جای می‌دادند، امروز به پناهگاهی برای ماهی‌ها، کوسه‌ها و دیگر جانداران دریایی تبدیل شده‌اند.
صخره‌های غیرمعمول موزامبیک در مجمع‌الجزایر بازاروتو قرار دارند و قدمت آن‌ها به حدود سه‌هزار تا پنج‌هزار سال پیش بازمی‌گردد. پژوهشگران رصدخانه اقیانوسی مرکز مطالعات علمی بازاروتو (BCSS)، در مطالعه‌ای تازه دریافته‌اند که این ساختارها مرجان نیستند، بلکه عمدتا از بقایای فشرده‌ی جنگل‌ها و باتلاق‌های ساحلی تشکیل شده‌اند.
ماجرا از زمانی آغاز شد که سطح دریا بالا آمد و جنگل‌های ساحلی را به زیر آب برد. جریان آب به‌تدریج رسوبات را کنار زد و لایه‌ای از تورب را آشکار کرد؛ ماده‌ای غنی از کربن که از تجزیه ناقص بقایای گیاهان به وجود می‌آید. این لایه‌های فشرده در محیطی که بیشتر بستر آن را شن‌های جابه‌جاشونده تشکیل می‌دهند، سطحی سخت و نسبتا پایدار فراهم کردند که جانداران دریایی می‌توانند روی آن مستقر شوند، پناه بگیرند و غذا پیدا کنند.
جایی که زمانی کف جنگل بود، به محل پرورش ماهی‌های صخره‌ای تبدیل شده است
ماریو لبراتو، دانشمند ارشد مرکز مطالعات علمی بازاروتو و نویسنده‌ی اصلی پژوهش، در بیانیه‌ای می‌گوید: «نوار ساحلی بستر سخت طبیعی بسیار کمی دارد و عمدتا از شن‌های جابه‌جاشونده تشکیل شده است. وقتی افزایش سطح آب دریا این لایه‌های قدیمی تورب را آشکار می‌کند، زیستگاهی سخت و کمیاب به وجود می‌آید که جانداران دریایی می‌توانند در آن مستقر شوند، پنهان شوند و غذا پیدا کنند.»
پژوهشگران برای بررسی نقش ساختارهای مذکور در اکوسیستم دریایی، سه صخره توربی و یک صخره مرجانی واقعی را در غرب اقیانوس هند بررسی کردند. تیم پژوهشگران پوشش بستر دریا، بی‌مهرگان، ماهی‌های کوچک و جانوران بزرگ‌تری مانند کوسه‌ها، سفره‌ماهی‌ها و لاک‌پشت‌ها را در این مناطق با هم مقایسه کردند.
صخره‌های توربی مرجان زنده ندارند؛ اما این به معنای فقدان حیات نیست. علف‌های دریایی و جلبک‌ها در این زیستگاه‌ها حضور دارند و جاندارانی مانند خرچنگ‌های خاردار، صدف‌ها و بارناکل‌ها نیز از آن‌ها استفاده می‌کنند. ماهی‌های جوان، از جمله بچه‌ماهی‌های اسنپر و گرانت، در میان این ساختارها پناه می‌گیرند.
پژوهشگران در هر صخره توربی، ۲۶ تا ۳۶ گونه ماهی کوچک شناسایی کردند؛ تنوعی که با صخره‌های مرجانی بررسی‌شده قابل‌مقایسه است. کوسه‌ها، سفره‌ماهی‌ها و لاک‌پشت‌ها نیز در هر دو نوع زیستگاه مشاهده شدند.
لبراتو می‌گوید: «جایی که زمانی کف جنگل بود، اکنون به محل پرورش ماهی‌های صخره‌ای تبدیل شده است. از میزان حیاتی که این رسوبات توربی باستانی پشتیبانی می‌کنند و تعداد گونه‌هایی که میان آن‌ها و صخره‌های مرجانی مجاور جابه‌جا می‌شوند، شگفت‌زده شدیم.»
پژوهشگران احتمال می‌دهند صخره‌های توربی ناشناخته‌ای در مناطق دیگری از جهان، ازجمله جنوب شرق آسیا، دریای کارائیب و غرب آفریقا، وجود داشته باشند. اگر این زیستگاه‌ها در مناطق بیشتری شناسایی شوند، ممکن است با ادامه‌ی کاهش پوشش صخره‌های مرجانی، برای برخی گونه‌های دریایی پناهگاهی جایگزین فراهم کنند.
به گفته‌ی لبراتو، وجود صخره‌های توربی گرمسیری نشان می‌دهد اکوسیستم‌های ساحلی در برابر فشارهای ناشی از افزایش سطح دریا و تغییر خطوط ساحلی، ظرفیت سازگاری و شکل‌دادن به زیستگاه‌های جدید را دارند. او تاکید می‌کند که نقش این صخره‌ها در حفظ تنوع زیستی، فراهم‌کردن زیستگاه برای گونه‌های مورد استفاده در شیلات و احتمال حفظ کربن ذخیره‌شده در گذشته باید در برنامه‌های مدیریت و حفاظت از سواحل در نظر گرفته شود؛ به‌ویژه در مناطقی که سلامت صخره‌های مرجانی رو به کاهش است.
پژوهشگران قصد دارند با ادامه‌ی پایش زیستگاه‌ها، اطلاعات بیشتری درباره پویایی و نقش آن‌ها در اکوسیستم دریایی به دست آورند. این بررسی‌ها می‌توانند به تدوین سیاست‌های حفاظتی برای مناطق مشابه در سراسر جهان کمک کنند. فعلا یک نکته آشکار است: بخشی از جنگل‌های ساحلی که هزاران سال پیش به زیر آب رفتند، هنوز در قالب زیستگاه‌هایی زنده، به حیات دریایی خدمت می‌کنند.
پژوهش در نشریه‌ی Scientific Reports منتشر شده است.
