زمین برخلاف آنچه در تصاویر فضایی می‌بینیم، کره‌ای کاملا گرد نیست. سیاره‌ی ما در ناحیه‌ی استوا کمی برآمده و در قطب‌ها اندکی تخت است؛ شکلی که دانشمندان آن را «بیضوی پخ» می‌نامند. بااین‌حال، پژوهشی جدید نشان می‌دهد که گرمایش جهانی و ذوب یخ‌های قطبی به‌تدریج در حال تغییر این وضعیت هستند و زمین را به کره‌ای گردتر تبدیل می‌کنند.
پژوهشی تازه نشان می‌دهد سطح جامد زمین در دهه‌های اخیر با سرعت بیشتری در حال تغییر شکل بوده است. عامل اصلی این پدیده، کاهش جرم صفحات یخی قطبی و جابه‌جایی حجم عظیمی از آب حاصل از ذوب آن‌ها عنوان می‌شود.
کریستوفر کوتساکیس، استاد زمین‌سنجی در دانشگاه ارسطوی تسالونیکی یونان و نویسنده‌ی پژوهش، برای بررسی این تغییرات از داده‌های سامانه‌ی جهانی ناوبری ماهواره‌ای (GNSS) استفاده کرد. این سامانه امکان اندازه‌گیری جابه‌جایی‌های بسیار کوچک سطح زمین را فراهم می‌کند.
ذوب یخ‌های قطبی فشار واردشده بر پوسته‌ی زمین را کاهش می‌دهد و باعث بالاآمدن تدریجی سطح زمین در قطب‌ها می‌شود
نتایج بررسی‌ها نشان داد که بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵، سطح زمین در نواحی قطبی سالانه حدود ۰٫۵ تا یک میلی‌متر بالا آمده است. در همین دوره، برآمدگی سطح جامد زمین در ناحیه‌ی استوا نیز تقریبا با سرعت مشابهی کاهش یافته است.
مقایسه‌ی داده‌ها نشان می‌دهد که سرعت تغییر شکل زمین در دوره‌ی ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ بیشتر از دوره‌ی ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۰ بوده است. براساس محاسبات پژوهشگر، سرعت بالاآمدن قطب‌ها در هر دهه حدود ۰٫۲۵ میلی‌متر در سال افزایش می‌یابد و سرعت فرونشست ناحیه‌ی استوا نیز در هر دهه حدود ۰٫۴ میلی‌متر در سال بیشتر می‌شود.
شاید این اعداد در مقایسه با قطر تقریبا ۱۲٬۸۰۰ کیلومتری زمین ناچیز به نظر برسند، اما نشان می‌دهند که حتی تغییرات اقلیمی می‌توانند شکل فیزیکی سیاره را در مقیاس جهانی تحت‌تاثیر قرار دهند.
دلیل این پدیده به تغییر فشار واردشده بر پوسته‌ی زمین مربوط می‌شود. صفحات یخی عظیم قطبی با وزن خود بر سطح زمین فشار وارد می‌کنند. وقتی این یخ‌ها بر اثر افزایش دما ذوب می‌شوند، فشار کاهش می‌یابد و پوسته‌ی زمین به‌آرامی بالا می‌آید؛ فرایندی که به آن «بازگشت ایزواستاتیک» گفته می‌شود.
در مقابل، آب حاصل از ذوب یخ‌ها وارد اقیانوس‌ها می‌شود و با تغییر توزیع جرم آب، فشار واردشده بر بخش‌های دیگر پوسته‌ی زمین را تغییر می‌دهد. براساس یافته‌های پژوهش، این فرایند با فرونشست سطح جامد زمین در نواحی استوایی همراه است. ترکیب بالاآمدن قطب‌ها و کاهش برآمدگی استوا باعث می‌شود سطح جامد زمین به‌تدریج شکل کروی‌تری پیدا کند.
البته گردترشدن سطح جامد زمین به این معنا نیست که شکل کلی سیاره، با درنظرگرفتن آب اقیانوس‌ها، نیز به همان صورت تغییر می‌کند. پژوهش جدید فقط تغییرات پوسته و سطح جامد زمین را بررسی کرده است. اگر آب اقیانوس‌ها را هم در نظر بگیریم، تجمع آب حاصل از ذوب یخ‌ها می‌تواند برآمدگی ناحیه‌ی استوا را افزایش دهد.
پژوهش‌های سال‌های اخیر نشان داده‌اند که پیامدهای تغییرات اقلیمی به افزایش دما، بالا آمدن سطح دریاها و وقوع پدیده‌های آب‌وهوایی شدید محدود نمی‌شوند. جابه‌جایی جرم آب و یخ می‌تواند بر محور چرخش زمین، سرعت چرخش سیاره و میدان گرانشی آن نیز تاثیر بگذارد.
کوتساکیس می‌گوید شناخت واکنش زمین به ذوب یخچال‌های طبیعی و جابه‌جایی آب، برای بررسی پیامدهای بلندمدت تغییرات اقلیمی ضروری است.
گردترشدن زمین در مقیاسی که پژوهش جدید شناسایی کرده، تهدید مستقیمی برای حیات روی سیاره محسوب نمی‌شود. بااین‌حال، یافته‌ها نشان می‌دهند که فعالیت‌های انسانی و انتشار گازهای گلخانه‌ای حتی می‌توانند بر ویژگی‌هایی تاثیر بگذارند که معمولا آن‌ها را ثابت و تغییرناپذیر تصور می‌کنیم.
پژوهش در ژورنال JGR Solid Earth منتشر شده است.
