حدود ۷۰۰هزار سال پیش، زمانی که نیاکان باستانی انسان در حال مهاجرت از آفریقا به سرزمین‌های دیگر بودند، مسیر آن‌ها از مناطقی می‌گذشت که فیل‌های غول‌پیکر در آن زندگی می‌کردند. کشف بقایای یکی از این فیل‌ها در کنار ابزارهای سنگی نشان می‌دهد که انسان‌تباران اولیه و جانوران عظیم‌الجثه، از منابع طبیعی مشترکی در یکی از مهم‌ترین مسیرهای مهاجرتی جهان استفاده می‌کردند.
به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، صدها هزار سال پیش از خروج انسان خردمند از آفریقا، گروه‌هایی از انسان‌تباران باستانی که با انسان راست‌قامت خویشاوند بودند، مهاجرت خود را به دیگر نقاط جهان آغاز کردند و سرانجام به شرق آسیا رسیدند.
یکی از مهم‌ترین مسیرهای این مهاجرت، منطقه شام بود که آفریقا را به اوراسیا متصل می‌کرد. پژوهش جدید نشان می‌دهد این گذرگاه در آن دوران، محیطی سرسبز با منابع غذایی فراوان بوده و شرایط مناسبی برای زندگی انسان‌تباران و جانوران بزرگ فراهم می‌کرده است.
پژوهشگران در محوطه باستان‌شناسی جسر بنات یعقوب (پل دختران یعقوب)، واقع در دره حوله، دندان آسیای سالم و قطعاتی از عاج یک فیل منقرض‌شده را کشف کرده‌اند. فیل با نام علمی Palaeoloxodon antiquus شناخته می‌شود و به آن «فیل راست‌عاج» نیز می‌گویند. این گونه از بزرگ‌ترین پستانداران خشکی‌زی دوران پلیستوسن بود و هزاران سال پیش در بخش‌هایی از اوراسیا زندگی می‌کرد.
در نزدیکی بقایای فیل، تبرهای دستی و ابزارهای سنگی دیگری نیز پیدا شده‌اند که به فرهنگ ابزارسازی آشولی تعلق دارند. آشولی یکی از سنت‌های مهم ابزارسازی در دوران پارینه‌سنگی بود که با ساخت ابزارهای سنگی تراش‌خورده، به‌ویژه تبرهای دستی، شناخته می‌شود.
کشف بقایای فیل در کنار ابزارهای سنگی این احتمال را مطرح می‌کند که انسان‌تباران ساکن منطقه از فیل‌ها به‌عنوان منبع غذایی استفاده می‌کردند
کشف بقایای فیل در کنار ابزارهای سنگی این احتمال را مطرح می‌کند که انسان‌تباران ساکن منطقه از فیل‌ها به‌عنوان منبع غذایی استفاده می‌کردند. بااین‌حال، پژوهشگران تاکید می‌کنند که یافته‌های جدید به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند فیل کشف‌شده به‌دست نیاکان انسان شکار یا قصابی شده باشد.
شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهند که ظهور ابزارهای آشولی حدود یک میلیون سال پیش از دوره مورد بررسی، با نخستین نشانه‌های بهره‌برداری انسان‌تباران از فیل‌سانان هم‌زمان بوده است. در منطقه شام نیز ابزارهای آشولی اغلب با گروه‌هایی از انسان‌تباران مرتبط‌اند که فیل‌ها را شکار می‌کردند.
محوطه جسر بنات یعقوب پیش‌تر نیز کشفیات مهمی درباره زندگی نیاکان انسان داشته است. ازجمله قدیمی‌ترین شواهد شناخته‌شده پخت غذا با آتش که به حدود ۷۸۰هزار سال پیش بازمی‌گردد. پژوهشگران در این منطقه بقایای ماهی پخته‌شده‌ای را پیدا کرده‌اند که نشان می‌دهد انسان‌تباران باستانی بسیار زودتر از آنچه زمانی تصور می‌شد، از گرما برای آماده‌کردن غذا استفاده می‌کردند.
اهمیت یافته‌های جدید به حضور فیل‌ها و انسان‌تباران در منطقه محدود نمی‌شود. پژوهشگران می‌گویند بقایای کشف‌شده، اطلاعات تازه‌ای درباره محیط طبیعی این گذرگاه مهاجرتی در حدود ۷۰۰هزار سال پیش فراهم می‌کنند.
دانشمندان با بررسی ترکیب ایزوتوپی دندان آسیای فیل دریافتند که رژیم غذایی آن شامل گیاهانی بوده که معمولا در علفزارها و تالاب‌ها رشد می‌کنند.
این یافته نشان می‌دهد دره حوله در آن دوران احتمالا ترکیبی از جنگل‌های تنک، علفزارهای باز، رودخانه‌ها و تالاب‌ها بوده است. چنین محیطی هم آب و پوشش گیاهی موردنیاز فیل‌های غول‌پیکر را فراهم می‌کرد و هم منابع غذایی مناسبی در اختیار انسان‌تباران قرار می‌داد.
گونن شارون، از نویسندگان پژوهش، توضیح می‌دهد که دسترسی به آب، گیاهان و جانوران تعیین می‌کرد انسان‌ها و دیگر گونه‌ها در چه مناطقی امکان زندگی داشته باشند. به‌گفته او، تالاب‌ها، رودخانه‌ها و جنگل‌های دره حوله به حفظ حیات در یکی از نخستین مسیرهای مهاجرت انسان کمک می‌کردند. بررسی این منطقه فرصتی کم‌نظیر برای شناخت شرایط محیطی فراهم کرده است که صدها هزار سال پیش از جمعیت‌های انسانی و جانوری پشتیبانی می‌کرد.
منطقه دره حوله، در محدوده تاریخی شام، حدود ۷۰۰هزار سال پیش و در دوران پلیستوسن، چشم‌اندازی سرسبز داشته و زیستگاهی مناسب برای فیل‌های عظیم‌الجثه بوده است
منطقه شام در دوران باستان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های خشکی میان آفریقا و اوراسیا بود. انسان‌تبارانی که آفریقا را ترک می‌کردند، می‌توانستند از این مسیر به مناطق جدیدی در آسیا و اروپا برسند. اما عبور از چنین مسیری بدون دسترسی به منابع آب و غذا دشوار بود. پژوهشگران معتقدند شرایط مناسب دره حوله احتمالا به انسان‌تباران کمک کرده است در مسیر مهاجرت خود زنده بمانند و به سرزمین‌های دورتر برسند.
حضور فیل‌های غول‌پیکر نیز می‌توانست اهمیت زیادی داشته باشد. این جانوران علاوه‌بر اینکه از منابع گیاهی و آب منطقه استفاده می‌کردند، احتمالا منبع ارزشمندی از گوشت و دیگر مواد موردنیاز برای انسان‌تباران بودند.
بااین‌حال، یافته‌های جدید بیشتر نشان‌دهنده هم‌زیستی انسان‌تباران و فیل‌ها در یک زیستگاه مشترک هستند و شواهد مستقیمی از شکار فیل کشف‌شده ارائه نمی‌کنند.
پژوهشگران می‌گویند اگر منابع طبیعی فراوان دره حوله وجود نداشت، مهاجرت نیاکان انسان از آفریقا به اوراسیا احتمالا با دشواری‌های بیشتری همراه می‌شد.
کشف جدید نشان می‌دهد که مسیر مهاجرت انسان‌های اولیه صرفا به ویژگی‌های جغرافیایی وابسته نبود؛ شرایط اقلیمی، دسترسی به آب، پوشش گیاهی و حضور جانوران بزرگ نیز می‌توانستند تعیین کنند کدام مناطق برای سکونت و عبور مناسب باشند.
پژوهش در ژورنال Quaternary Science Reviews منتشر شده است.
