به گزارش سلامت نیوز به نقل از sciencedaily، پژوهشگران کلینیک مایو در مطالعه‌ای جدید دریافته‌اند که بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک ممکن است برخلاف تصور پیشین، یک بیماری با الگوی واحد نباشد، بلکه از پنج زیرگروه زیستی با ویژگی‌ها و خطرات متفاوت تشکیل شده باشد. این زیرگروه‌ها از نظر عوامل ژنتیکی، شرایط بالینی و احتمال بروز عوارضی مانند آسیب پیشرفته کبدی و نیاز به پیوند کبد با یکدیگر تفاوت دارند. این یافته‌ها می‌تواند در آینده به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب درمان‌های متناسب با شرایط هر بیمار کمک کند.
به گزارش سلامت نیوز به نقل از ساینس‌دیلی، این پژوهش با همکاری محققان کلینیک مایو و دانشگاه ویرجینیا تک انجام شده و نتایج آن در مجله علمی Nature Communications منتشر شده است.
پژوهشگران دریافتند بیماری کبد چرب استئاتوتیک مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک یا MASLD می‌تواند از مسیرهای زیستی متفاوتی ایجاد شود. برخی از این الگوها ارتباط نزدیکی با چاقی و دیابت دارند، درحالی‌که در برخی دیگر، تفاوت‌های ژنتیکی ارثی نقش مهم‌تری ایفا می‌کنند.
یکی از یافته‌های مهم این مطالعه آن است که بعضی زیرگروه‌های مرتبط با عوامل ژنتیکی ممکن است حتی در افرادی که عوامل خطر متابولیک رایج را ندارند، با احتمال بیشتری به آسیب پیشرفته کبدی منجر شوند.
شولان تیان، پژوهشگر ارشد این مطالعه و متخصص زیست‌اطلاعاتی در کلینیک مایو، می‌گوید بررسی هم‌زمان اطلاعات بالینی و ژنتیکی در مقیاس وسیع، الگوهایی از پیشرفت بیماری را آشکار می‌کند که در بررسی‌های معمول ممکن است شناسایی نشوند. به گفته او، تفکیک این زیرگروه‌ها می‌تواند در آینده به انتخاب درمان بر اساس سازوکار زیستی موثر در بیماری هر فرد کمک کند.
چرا بیماری کبد چرب می‌تواند خطرناک باشد؟
بیماری MASLD که پیش‌تر با عنوان بیماری کبد چرب غیرالکلی شناخته می‌شد، زمانی ایجاد می‌شود که چربی بیش‌ازحد در کبد تجمع پیدا کند. این بیماری که حدود ۳۰ درصد بزرگسالان جهان را تحت تاثیر قرار می‌دهد، ممکن است سال‌ها بدون علامت مشخص باقی بماند.
اگرچه کبد چرب در همه افراد به عوارض جدی منجر نمی‌شود، اما در برخی موارد می‌تواند باعث التهاب، ایجاد بافت اسکار و آسیب پایدار کبد شود. با پیشرفت بیماری، ممکن است سیروز ایجاد شود؛ وضعیتی که در آن، گسترش بافت اسکار عملکرد طبیعی کبد را مختل می‌کند.
بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک از عوامل مهم ابتلا به سیروز، سرطان کبد و نیاز به پیوند کبد در سراسر جهان است. به همین دلیل، شناخت عواملی که باعث می‌شوند بیماری در برخی افراد شدیدتر پیشرفت کند، اهمیت زیادی دارد.
بررسی اطلاعات ژنتیکی بیش از ۴۶۰۰ بیمار چه چیزی را آشکار کرد؟
برای بررسی تفاوت‌های میان بیماران، پژوهشگران نتایج توالی‌یابی ژنتیکی را در کنار اطلاعات پزشکی بیش از ۴۶۰۰ فرد مبتلا به MASLD تحلیل کردند.
داده‌های بررسی‌شده شامل سطح آنزیم‌های کبدی، شاخص توده بدنی، چربی‌های خون و سایر شاخص‌های سلامت متابولیک بود. همچنین بیماری‌های همراه، از جمله دیابت، افسردگی و آپنه خواب، در تحلیل‌ها مورد توجه قرار گرفتند.
محققان با استفاده از مدل‌های محاسباتی پیشرفته، به دنبال الگوهای مشترک میان ویژگی‌های ژنتیکی و یافته‌های بالینی بیماران بودند. این روش به شناسایی پنج زیرگروه با ویژگی‌های زیستی متفاوت منجر شد.
بر اساس نتایج پژوهش، افرادی که تشخیص یکسان کبد چرب دریافت می‌کنند، ممکن است از نظر عوامل ایجادکننده بیماری و احتمال بروز عوارض، تفاوت‌های قابل‌توجهی داشته باشند.
اریک کلی، دیگر پژوهشگر ارشد این مطالعه، معتقد است شناسایی نظام‌مند زیرگروه‌های معنادار در بیماری‌های پیچیده می‌تواند به پیش‌بینی بهتر روند پیشرفت بیماری و مداخله زودهنگام، پیش از بروز آسیب‌های جدی، کمک کند.
چگونه بررسی گسترده DNA به این کشف کمک کرد؟
پژوهشگران برای انجام این مطالعه از سامانه اطلس داده‌های پژوهشی کلینیک مایو استفاده کردند؛ سامانه‌ای که اطلاعات ژنتیکی افراد را به سوابق پزشکی دقیق آن‌ها پیوند می‌دهد.
ترکیب این دو دسته اطلاعات به دانشمندان امکان می‌دهد ارتباط‌هایی را شناسایی کنند که ممکن است در بررسی جداگانه بیماران آشکار نشوند.
یکی از منابع اطلاعاتی این سامانه، پروژه پژوهشی Tapestry است که مجموعه‌ای شامل اطلاعات اگزوم بیش از ۱۰۰ هزار شرکت‌کننده را فراهم کرده است. اگزوم بخشی از DNA است که دستورالعمل‌های ساخت پروتئین‌ها را در خود جای می‌دهد. پروتئین‌ها نیز در بسیاری از عملکردهای اساسی بدن نقش دارند.
بررسی این بخش از اطلاعات ژنتیکی می‌تواند تفاوت‌های ارثی موثر بر شروع و پیشرفت بیماری‌ها را آشکار کند.
کنستانتینوس لازاریدیس، از پژوهشگران این مطالعه، می‌گوید پیوند اطلاعات ژنتیکی با سوابق بالینی گسترده می‌تواند به بازتعریف شیوه شناخت برخی بیماری‌ها و بهبود مراقبت از بیماران کمک کند.
ارتباط کبد چرب با افسردگی، آپنه خواب و میگرن
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد تفاوت میان زیرگروه‌های بیماری کبد چرب ممکن است به خود کبد محدود نباشد.
محققان ارتباط‌هایی میان برخی زیرگروه‌های MASLD و بیماری‌ها و شرایطی مانند افسردگی، آپنه خواب و میگرن شناسایی کردند.
این ارتباط‌ها نشان می‌دهند فرایندهای زیستی مرتبط با برخی الگوهای کبد چرب ممکن است با مشکلات سلامت در بخش‌های دیگر بدن نیز ارتباط داشته باشند.
البته این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که کبد چرب مستقیما باعث افسردگی، آپنه خواب یا میگرن می‌شود؛ بلکه از وجود ارتباط میان برخی الگوهای این بیماری و شرایط یادشده حکایت دارند.
درمان کبد چرب به سمت پزشکی شخصی‌سازی‌شده می‌رود؟
شناسایی پنج زیرگروه ممکن است در آینده شیوه تشخیص و درمان بیماری کبد چرب را تغییر دهد. به‌جای آنکه همه بیماران با یک رویکرد مشابه ارزیابی شوند، پزشکان می‌توانند با کمک اطلاعات ژنتیکی و بالینی، زیرگروه بیماری و احتمال بروز عوارض مختلف را دقیق‌تر مشخص کنند.
این رویکرد به‌ویژه برای شناسایی افرادی اهمیت دارد که ممکن است بدون داشتن عوامل خطر متابولیک رایج، در معرض آسیب شدید کبدی باشند.
پژوهشگران قصد دارند یافته‌های خود را در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر بررسی کنند. آن‌ها همچنین می‌خواهند مشخص کنند که آیا زیرگروه‌های مختلف بیماری کبد چرب به درمان‌های موجود، از جمله داروهای آگونیست گیرنده GLP-1، پاسخ متفاوتی می‌دهند یا خیر. این گروه دارویی در درمان بیماری‌هایی مانند دیابت نوع ۲ و چاقی کاربرد دارد.
در صورت تایید نتایج در مطالعات آینده، این یافته‌ها می‌توانند زمینه را برای غربالگری دقیق‌تر، شناسایی زودهنگام افراد پرخطر و انتخاب درمان‌های متناسب با ویژگی‌های زیستی هر بیمار فراهم کنند. با این حال، هنوز برای تبدیل این زیرگروه‌بندی به روشی معمول در تشخیص و درمان، به پژوهش‌های تکمیلی نیاز است.
