به گزارش سلامت نیوز به نقل از pubmed central، پژوهشگران در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۳ در مجله Journal of Autism and Developmental Disorders منتشر شد، ارتباط احتمالی میان الگوی غیرمعمول شاخه‌بندی نایژه‌ها در ریه و اختلال طیف اوتیسم را بررسی کردند. یافته‌های این پژوهش نشان داد که هر ۴۹ کودک دارای الگوی خاصی از دوشاخه‌شدن نایژه‌ها، به اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم مبتلا بودند. با این حال، پژوهشگران تاکید کردند که برای تایید این ارتباط و ارزیابی اعتبار آن به مطالعات بیشتری نیاز است.
اوتیسم و چالش تشخیص
اختلال طیف اوتیسم (ASD) یک اختلال عصب‌رشدی پیچیده است که با تفاوت‌هایی در تعاملات اجتماعی، ارتباطات و الگوهای رفتاری محدود یا تکرارشونده مشخص می‌شود. عوامل ژنتیکی و محیطی در شکل‌گیری این اختلال نقش دارند، اما علت دقیق آن همچنان به‌طور کامل مشخص نشده است.
در زمان انجام این پژوهش، تشخیص اوتیسم عمدتا بر پایه ارزیابی‌های رفتاری، مشاهده ساختاریافته، بررسی سابقه رشد کودک و اطلاعات ارائه‌شده از سوی والدین انجام می‌شد. در آن زمان، نشانگر زیستی تاییدشده‌ای برای تشخیص این اختلال وجود نداشت.
پژوهشگران پیش‌تر تفاوت‌هایی را در ساختار برخی بخش‌های مغز افراد مبتلا به اوتیسم گزارش کرده بودند؛ از جمله تغییراتی در ماده سفید مغز و مخچه، اندازه جسم پینه‌ای و حجم قشر لوب پیشانی. با این حال، هیچ‌یک از این یافته‌ها به‌تنهایی به‌عنوان معیاری قطعی برای تشخیص اوتیسم شناخته نمی‌شد.
کشف یک الگوی غیرمعمول در ریه‌ها
پژوهش حاضر پس از مشاهده اتفاقی یک الگوی غیرمعمول در شاخه‌بندی نایژه‌ها شکل گرفت. در ساختار طبیعی ریه، راه‌های هوایی به‌تدریج و به‌صورت شاخه‌های متعدد تقسیم می‌شوند. اما در برخی کودکان، پژوهشگران الگویی را مشاهده کردند که در آن یک شاخه به دو شاخه تقریبا متقارن و موازی تقسیم می‌شد؛ الگویی که نویسندگان مقاله آن را «دوبلت» (Doublet) نامیدند.
این الگو در شاخه‌های عمیق‌تر راه‌های هوایی مشاهده شد، در حالی که ساختار راه‌های هوایی فوقانی طبیعی به نظر می‌رسید. پژوهشگران معتقد بودند این الگوی شاخه‌بندی با شکل معمول انشعاب نایژه‌ها تفاوت دارد.
چگونه پژوهش انجام شد؟
پژوهشگران به‌صورت گذشته‌نگر، سوابق برونکوسکوپی ۴۵۹ کودک را که بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱ در بیمارستان سنت جوزف در شهر فینیکس ایالت آریزونا تحت بررسی قرار گرفته بودند، ارزیابی کردند.
این کودکان به دلیل سرفه مزمن مقاوم به درمان یا مشکلات جدی زمینه‌ای ریه، تحت بررسی‌های تخصصی قرار گرفته بودند. سن شرکت‌کنندگان از دو ماه تا ۱۸ سال متغیر بود.
از میان ۴۵۹ کودک، ۴۹ نفر در بررسی راه‌های هوایی، الگوی غیرمعمول دوشاخه‌شدن نایژه‌ها را داشتند. سن این گروه بین دو تا ۱۳ سال بود. پژوهشگران سپس سوابق پزشکی و رشدی این کودکان را بررسی کردند.
نتایج نشان داد که هر ۴۹ کودک دارای این الگوی شاخه‌بندی، پیش‌تر بر اساس ارزیابی‌های استاندارد رفتاری، مبتلا به اوتیسم یا اختلال طیف اوتیسم تشخیص داده شده بودند.
در مقابل، در ۴۱۰ کودک دیگر، الگوی معمول شاخه‌بندی راه‌های هوایی مشاهده شد و در پرونده هیچ‌یک از آن‌ها تشخیص اوتیسم ثبت نشده بود.
به این ترتیب، در این نمونه پژوهشی، الگوی مورد بررسی در حدود ۱۰٫۷ درصد از کودکان مشاهده شد. با این حال، از آنجا که شرکت‌کنندگان به دلیل مشکلات ریوی انتخاب شده بودند، این نسبت را نمی‌توان به جمعیت عمومی کودکان تعمیم داد.
ارتباط احتمالی با رشد جنینی
پژوهشگران با توجه به زمان شکل‌گیری راه‌های هوایی در دوران جنینی، این فرضیه را مطرح کردند که الگوی غیرمعمول شاخه‌بندی نایژه‌ها ممکن است در مراحل اولیه رشد جنین ایجاد شود.
تشکیل نایژه‌های قطعه‌ای از هفته‌های نخست بارداری آغاز می‌شود و بخش عمده‌ای از شاخه‌بندی راه‌های هوایی در مراحل اولیه تکامل ریه شکل می‌گیرد. بر همین اساس، نویسندگان احتمال دادند که عوامل زیستی یا ژنتیکی موثر بر رشد جنین بتوانند هم با تفاوت‌های ساختاری راه‌های هوایی و هم با رشد عصبی مرتبط باشند.
البته این فرضیه به معنای اثبات وجود یک علت مشترک برای اوتیسم و الگوی غیرمعمول شاخه‌بندی نایژه‌ها نیست. پژوهش حاضر نه سازوکار ژنتیکی مشخصی را شناسایی کرد و نه رابطه علت و معلولی میان این دو پدیده را نشان داد.
آیا این تغییر ساختاری می‌تواند بر عملکرد ریه اثر بگذارد؟
نویسندگان مقاله همچنین این احتمال را مطرح کردند که دوشاخه‌شدن غیرمعمول نایژه‌ها، با کاهش فضای داخلی برخی راه‌های هوایی، بر مقاومت جریان هوا و پاک‌سازی ترشحات اثر بگذارد.
از نظر آن‌ها، چنین تغییری ممکن است یکی از توضیحات احتمالی برای سرفه‌های مزمن و مقاوم به درمان در برخی از کودکان مورد مطالعه باشد. آن‌ها همچنین احتمال دادند که افزایش مقاومت راه‌های هوایی بتواند فعالیت‌های بدنی استقامتی را دشوارتر کند.
با این حال، این توضیحات در حد فرضیه باقی ماندند و پژوهش حاضر شواهد مستقیمی برای اثبات تاثیر این الگو بر عملکرد تنفسی یا توانایی ورزشی کودکان ارائه نکرد.
محدودیت‌های پژوهش چه بود؟
مهم‌ترین محدودیت این مطالعه، طراحی گذشته‌نگر و انتخاب شرکت‌کنندگان از میان کودکانی بود که به دلیل مشکلات ریوی به برونکوسکوپی نیاز داشتند. بنابراین، نتایج ممکن است منعکس‌کننده ویژگی‌های همین گروه خاص باشد، نه کودکان مبتلا به اوتیسم در جمعیت عمومی.
همچنین پژوهشگران شدت اوتیسم، تفاوت‌های بالینی میان شرکت‌کنندگان و سن دقیق تشخیص را به‌طور تفصیلی بررسی نکردند. تشخیص اوتیسم نیز در این مطالعه به‌صورت مستقل و برای اهداف پژوهش انجام نشد، بلکه محققان به تشخیص‌های ثبت‌شده در پرونده‌های پزشکی اتکا کردند.
نویسندگان صراحتا هشدار دادند که مشاهده این الگو در تمام ۴۹ کودک مبتلا به اوتیسم به این معنا نیست که این ویژگی یک نشانگر تشخیصی کامل یا قابل اعتماد برای اوتیسم است. برای ارزیابی اعتبار این ارتباط، انجام مطالعات آینده‌نگر با نمونه‌های بزرگ‌تر، گروه‌های کنترل مناسب و بررسی مستقل تشخیص اوتیسم ضروری است.
این مطالعه یک ارتباط احتمالی میان الگوی غیرمعمول شاخه‌بندی نایژه‌ها و اوتیسم را مطرح کرد، اما شواهد آن برای معرفی این ویژگی به‌عنوان ابزار تشخیصی کافی نیست.
