به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا، دکتر احمد اسماعیل‌زاده در همایش بزرگداشت روز جهانی «غذا و تغذیه سالم و روز جهانی مقابله با کاهش اتلاف و ضایعات غذایی» که امروز (۳۰ مهر) برگزار شد، اظهار کرد: تمام افراد به نحوی با غذا در طول شبانه‌روز مواجهه دارند. غذا در بلندمدت و با توجه به اقلامی که برای سلامت بدن تامین می‌کند، می‌تواند بر جسم، جان و روح افراد و همچنین شیوع و بروز بیماری‌ها تاثیر بگذارد.
این متخصص تغذیه با بیان اینکه تمام کشورهای جهان با شیوع بالای بیماری‌های غیرواگیر مواجه هستند، توضیح داد: نقش غذا و تغذیه در شیوع و بروز بیماری‌های غیرواگیر بیانگر این است که تغذیه سالم از راهکارهای اصلی پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر است. نتایج مطالعات جهانی، تغذیه را در کنار سایر عوامل مرتبط با سبک زندگی از مهم‌ترین عوامل خطر در بروز و شیوع بیماری‌های غیرواگیر معرفی کرده‌اند. سایر عوامل مرتبط با سبک زندگی نیز نقش اساسی دارند، اما نمی‌توان از نقش تغذیه سالم در بروز بیماری‌های غیرواگیر چشم‌پوشی کرد.
او با بیان اینکه بیش از 80 درصد مرگ‌های کشور به بیماری‌های غیرواگیر منتسب است، گفت: آمار و ارقام نشان می‌دهد حدود ۴۵۰ تا ۴۶۰هزار مرگ سالانه به علل مختلف در کشور اتفاق می‌افتد. همچنین بررسی مرگ‌های منتسب به عوامل تغذیه‌ای نشان می‌دهد ۳۰ تا ۳۵ درصد مرگ‌ومیرها به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به عوامل تغذیه‌ای مربوط هستند.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با بیان اینکه عوامل تغذیه‌ای طیف بسیار گسترده‌ای دارند، توضیح داد: عوامل تغذیه‌ای شامل چاقی و بیماری‌های مزمن مرتبط با غذا و تغذیه تا دریافت ناکافی غلات کامل، فیبر، میوه‌ها، سبزیجات و اسیدهای چرب امگا ۳ می‌شود؛ مسائلی که در کشور مواجه هستیم.
اسماعیل‌زاده درباره تغییر الگوی تغذیه در کشور توضیح داد: مردم به‌تدریج از غذاهای سنتی فاصله گرفته‌اند و در مسیر مصرف غذاهای با گرایش غربی و ناسالم روی آورده‌اند. این فرهنگ در شهرهای بزرگ کشور گسترش یافته و در شهرهای کوچک نیز در حال گسترش است.
او ادامه داد: موضوع رایج‌شدن مصرف غذاهای ناسالم، مسئولیت سنگینی بر عهده کارشناسان تغذیه و متخصصان این حوزه قرار داده، بنابراین لازم است برای اصلاح عادت‌های غذایی و ارتقای وضعیت تغذیه در کشور تلاش کنیم.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره شاخص‌های سوءتغذیه گفت: وضعیت سوءتغذیه در کشور به‌ویژه برای گروه سنی کودکان کمتر از پنج سال که در ارزیابی‌های بین‌المللی مورد توجه قرار می‌گیرد تا دهه اخیر نسبتا مطلوب است. آمار لاغری در کودکان زیر پنج سال حدود پنج درصد و کوتاه‌قدی نیز حدود ۴.۸ تا پنج درصد است.
او با بیان اینکه وضعیت سوءتغذیه در کشور یکسان نیست، گفت: آمار سوءتغذیه در برخی استان‌های کشور حدود دو تا سه درصد و در برخی استان‌ها حدود ۱۰ تا ۱۶ درصد است، اما براساس میانگین کشوری، این شاخص حدود پنج درصد برآورد می‌شود. آخرین آمار سوءتغذیه برای سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ است و حدود ۱۰ سال از آخرین بررسی‌ها می‌گذرد.
این متخصص تغذیه ادامه داد: براساس تغییرات وضعیت معیشتی، گرانی‌ها در کشور و جنگ‌های اخیر، باید نقش عوامل بر وضعیت تغذیه مردم مشخص شود.
اسماعیل‌زاده درباره وضعیت اضافه‌وزن و چاقی کودکان و نوجوانان اظهار کرد: با معضل اضافه‌وزن و چاقی در گروه سنی کودکان و نوجوانان نیز مواجه هستیم؛ به‌نحوی که تقریبا یک نفر از هر چهار دانش‌آموز به اضافه‌وزن یا چاقی مبتلا است. این موضوع زنگ خطری برای سال‌های بعدی زندگی این افراد محسوب می‌شود.
او درباره وضعیت اضافه‌وزن بزرگسالان گفت: آمار و ارقام نشان می‌دهد وضعیت اضافه وزن و چاقی بزرگسالان بالای ۱۸ سال حدود ۶۵ تا ۷۰ درصد است. به عبارت دیگر، دو نفر از هر سه فرد بزرگسال به اضافه‌وزن یا چاقی مبتلا هستند. این وضعیت تحت تاثیر سبک زندگی ناسالم قرار دارد که بخش عمده‌ای از آن به دریافت‌های غذایی مربوط می‌شود؛ البته عوامل دیگری مانند استرس و فعالیت بدنی نیز در این زمینه دخیل هستند.
اسماعیل‌زاده با بیان اینکه معضل چاقی به ایران محدود نمی‌شود، تصریح کرد: این مشکل در تمام کشورهای منطقه و حتی سراسر دنیا وجود دارد. در حال حاضر، کشوری را در جهان سراغ نداریم که با وجود اجرای برنامه‌های پزشکی، بهداشتی و مراقبت‌های اولیه سلامت بتواند روند چاقی را کاهش دهد یا به سطح ثابتی برساند.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت درباره سایر کمبودهای تغذیه‌ای گفت: ایران از نخستین کشورهایی است که کمبود روی در آن گزارش شده و متاسفانه این کمبود همچنان وجود دارد. علت این موضوع تا حدی به دلیل مصرف نان‌های تخمیرنشده است. نان مصرفی کشور در مواردی فیتات بالایی دارد و این ماده مانع جذب روی و سایر موادمغذی می‌شود.
اسماعیل‌زاده درباره وضعیت کمبود آهن نیز گفت: آمار و ارقام کم‌خونی گروه‌های سنی مختلف از جمله کودکان، نوجوانان، زنان باردار و زنان در سنین باروری نشان می‌دهد میزان کمبود آهن حدود ۱۸ تا ۲۲ درصد است که رقم بالایی محسوب می‌شود. با وجود اجرای برنامه مکمل‌یاری آهن در مدارس کشور طی ۱۵ تا ۲۰ سال گذشته و همچنین غنی‌سازی آرد با آهن و اسیدفولیک در طول سالیان متمادی، وضعیت کم‌خونی از ۳۸ تا ۴۰ درصد در بیست سال گذشته به حدود ۲۰ درصد رسیده است.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت گفت: به نظر می‌رسد برنامه‌های کنونی نمی‌توانند میزان کم‌خونی را کاهش دهند؛ بنابراین لازم است تمام دستگاه‌ها و بخش‌های مرتبط با همکاری یکدیگر تلاش کنند تا با توجه به پیامدهای کم‌خونی برای سلامت، این شاخص در سال‌های آینده باز هم کاهش یابد.
اسماعیل‌زاده درباره وضعیت کمبود ویتامین D در کشور اظهار کرد: طی سال‌های گذشته اظهار می‌شد بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد جامعه ایرانی به کمبود ویتامین D مبتلا هستند. ویتامین D نه‌تنها در پوکی استخوان، بلکه در مرگ‌ومیرها و بروز بسیاری از بیماری‌های غیرواگیر نیز نقش دارد. پوکی استخوان با تغذیه و دریافت ویتامین D و کلسیم ارتباط دارد.
او با بیان اینکه برنامه پایش ریزمغذی‌ها طی چند سال گذشته به‌صورت مکرر در کشور انجام شده، گفت: براساس آمارهای نظام بهداشتی، میزان کمبود ویتامین D در کشور حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد است؛ به نظر می‌رسد در این زمینه یک گام به سمت بهبود برداشته‌ایم. آمار کمبود ویتامین Dحدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یافته است. اقدامات متعددی باید انجام شود تا بتوانیم میزان کمبود ویتامین D را به کمتر از ۳۰ درصد برسانیم.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت همچنین در بخش دیگری از صحبت‌هایش با بیان اینکه مصرف لبنیات در کشور کمتر ازمیران توصیه شده است، گفت: سالیان سال است که مصرف لبنیات کشور پایین است. نیاز روزانه افراد حدود دو تا سه واحد است، در حالی که بررسی‌های ملی مصرف لبنیات نشان می‌دهد میانگین مصرف کشوری کمتر از یک واحد در روز است. وضعیت مصرف لبنیات در برخی از اقشار برخوردار بهتر است، اما در استان‌های کم‌برخوردار شرایط چندان مطلوب نیست. برنامه‌های متعددی از جمله پرداخت یارانه برای لبنیات، اجرای برنامه شیر مدارس و آموزش‌های مختلف در این زمینه در حال انجام است.
اسماعیل‌زاده درباره ضرورت مقابله با باورهای نادرست درباره مصرف لبنیات اظهار کرد: لازم است با باورهای غلط و خرافاتی که در این زمینه مطرح می‌شود مقابله کنیم تا دانش و آگاهی مردم ارتقا یابد و باورهای نادرست اصلاح شود و مردم به مصرف لبنیات روی بیاورند.
او ادامه داد: گرانی‌هایی که در سبد لبنیات اتفاق افتاده، عامل بسیار مهمی در کاهش مصرف بوده است. امیدواریم با همکاری سایر دستگاه‌ها بتوانیم مصرف لبنیات را در کشور افزایش دهیم.
این متخصص تغذیه درباره مصرف میوه و سبزی در کشور اظهار کرد: براساس میانگین کشوری، بیش از ۵۰ درصد مردم مصرف کافی میوه و سبزی ندارند. حتی برخی افراد آگاه و فعال در حوزه سلامت نیز به دلایل مختلف، میوه و سبزی کافی مصرف نمی‌کنند. قیمت میوه و سبزی و همچنین نگرانی درباره وجود آلاینده‌ها، آفت‌کش‌ها و سموم از جمله عواملی هستند که در این زمینه مطرح می‌شوند.
اسماعیل‌زاده ادامه داد: وظیفه داریم نقش میوه‌ها و سبزیجات را در سلامت مردم برجسته کنیم و بیان کنیم که این مواد غذایی تا چه اندازه می‌توانند به سلامت کمک کنند و از بروز بیماری‌های غیرواگیر پیشگیری کنند.
او درباره وضعیت مصرف حبوبات در کشور گفت: وضعیت مصرف حبوبات نیز چندان مطلوب نیست؛ موضوعی که به قیمت این محصولات و تغییر الگوی تغذیه مربوط می‌شود. در گذشته ایرانی‌ها حبوبات زیادی مصرف می‌کردند و غذاهایی مانند آبگوشت جایگاه مشخصی در برنامه غذایی داشت؛ در حال حاضر، از این الگو فاصله گرفته‌ایم.
اسماعیل‌زاده درباره وضعیت مصرف چربی‌ها در کشور اظهار کرد: وضعیت میزان مصرف چربی در کشور به نسبت مطلوب است، اما نوع چربی‌های مصرفی چندان مناسب نیست. دریافت اسیدهای چرب ترانس از مشکلات اصلی کشور طی سال‌های گذشته بود، اما اکنون وضعیت مصرف این نوع چربی نسبتا مطلوب شده است. با این حال، دریافت اسیدهای چرب اشباع همچنان در کشور بالاتر از حد مطلوب است و آموزش در این زمینه باید ادامه یابد.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با بیان اینکه دریافت اسیدهای چرب امگا ۳ نیز در کشور کافی نیست، گفت: ایرانی‌ها مصرف چندانی از منابع غذایی دریایی ندارند و روغن‌های مصرفی نیز عمدتا از منابعی مانند ذرت و آفتابگردان تامین می‌شوند. در نتیجه، امگا۳ از طریق منابع روغنی و منابع دریایی، به میزان کافی دریافت نمی‌کنیم و وضعیت کشور در این زمینه چندان مطلوب نیست.
اسماعیل‌زاده در بخش پایانی صحبت‌هایش گفت: ایران جزو معدود کشورهای دنیاست که کارشناس تغذیه را در نظام مراقبت‌های اولیه سلامت مستقر کرده است. در حال حاضر، بیش از دو هزار کارشناس تغذیه در برنامه تحول شهری و همچنین برنامه مناطق نیمه‌روستایی مستقر هستند و خدمات ارائه می‌دهند. در نظر داریم یک کارشناس تغذیه به ازای هر ۲۰ هزار نفر جمعیت مستقر کنیم.
