همشهری آنلاین - محمد سرابی: کنکوری‌ها که زمانی به رشته‌های ریاضی گرایش داشتند حالا به‌دنبال رشته‌های تجربی هستند. گروهی از نسل جوان هم از اساس دانشگاه را به‌عنوان مسیر موفقیت نمی‌بینند. همه این اتفاقات بر پذیرش دانشگاه‌ها تاثیر گذاشته است. در این‌باره با معاون آموزشی وزارت علوم گفت‌وگو کرده‌ایم. به‌گفته دکتر ابوالفضل واحدی در سال‌های گذشته نزدیک ۸۰۰ برنامه درسی در دانشگاه‌ها حذف و با رشته‌های جدید درسی جایگزین شده است.
گرایش جهانی به مهارت، نه مدرک
در جهان نگرش به دانشگاه و مدرک به‌طور کلی در حال تغییر است. قبلا وقتی کارفرماها می‌خواستند کسی را استخدام کنند به مدارک دانشگاهی نگاه می‌کردند اما اکنون می‌خواهند بدانند شخص چه توانمندی، قابلیت و مهارت‌هایی دارد. معاون آموزشی وزارت علوم می‌گوید: « ۱۵ سال قبل برای بیش از ۸۵درصد کارفرماها در دنیا مدرک و دانشگاه مهم بود، الان توانایی‌ها، قابلیت‌های فردی و مهارت‌های سخت و نرم اهمیت دارد. همین هم به داوطلبان منتقل شده است. در برخی عرصه‌ها هم چارچوب‌های اصلی تغییر کرده، مثلا براساس گزارش مک‌کینزی تا سال ۲۰۳۰ حدود ۴۰ درصد مشاغلی که الان داریم کاملا منسوخ می‌شود. همه اینها گرایش داوطلبان و ظرفیت پذیرش دانشگاه‌ها را عوض می‌کند.»
تجربی، پرطرفدارتر از ریاضی
با وجود همه انتقادها به دشواری رشته پزشکی و درآمد کم آن در مراحل اولیه اشتغال باز هم این رشته طرفداران زیادی میان جوانان دارد که از مسیر رشته تجربی آن را دنبال می‌کنند. واحدی می‌گوید: «بیش از ۴۲ درصد داوطلبان امسال رشته‌های تجربی را انتخاب می‌کنند. پزشکی؛ دندان‌پزشکی، داروسازی و مانند آن حدود ۴۰۰ هزار نفر ظرفیت دارند اما باز هم داوطلبان تحصیل در این رشته‌ها را انتخاب می‌کنند. در مقابل، امسال رشته‌های ریاضی در بین ۱۲ درصد داوطلبان متقاضی داشت، درحالی‌که تا سال‌های ۹۰ شمسی این مقدار ۲۵ درصد بود. بعضی رشته‌ها مانند هوش مصنوعی، کامپیوتر، نرم‌افزار، علوم‌شناختی هم متقاضیان خاص خودش را پیدا کرده است. از طرف دیگر در این مدت تعداد هنرستان‌ها زیاد شده است که دانش‌آموزان وارد کاردانی پیوسته می‌شوند و در دانشگاه‌های مهارتی تحصیل خود را ادامه می‌دهند.»
حذف و بازنگری
آیا رشته‌ای کاملا حذف شده است؟ هر رشته به‌صورت یک «برنامه» از وزارت علوم به چند دانشگاه ابلاغ می‌شود. معاون آموزشی وزارت علوم می‌گوید: «در طول دوره حدودا ۱۰ ساله نزدیک ۸۰۰ برنامه درسی منسوخ شد و برنامه‌های جدید درسی جای آنها را گرفت. هر کدام از این ۸۰۰ برنامه در دانشگاه‌های متعددی تدریس می‌شدند که برای خود یک کد رشته - محل داشتند، بنابراین تعداد کد رشته - محل‌های حذف‌شده خیلی بیشتر از عدد ۸۰۰ بود.» مدارک آنهایی که حذف شدند در فرآیند هم‌ترازی با رشته‌های معادل خود به شکلی ادغام می‌شود. امسال احتمالا بخش زیادی از برنامه‌های جایگزین درسی تحت‌تاثیر ظهور هوش مصنوعی است. واحدی می‌گوید: «در طول ۲ سال، یعنی سال گذشته و امسال ۴۰ برنامه درسی جدید به رشته‌های دانشگاه‌ها اضافه شدند که نیمی از آنها امسال رسما به اجرا در می‌آیند. رشته‌های مهندسی هم تنوع پیدا کردند، مثلا در زمینه معماری داخلی و شهرسازی یا امور مالی، بانکداری و مدیریت برنامه‌های جدید در حال اضافه شدن به دانشگاه‌ها هستند. بعضی رشته‌های خاص و جدید مانند مهندسی هوافضا اویونیک که درباره الکترونیک هواپیمایی است هم از رشته‌های نسبتا جدید به‌شمار می‌روند.» اگر تعداد رشته محل‌های منسوخ شده خیلی زیاد باشد بعضی از دانشگاه‌ها جمعیت دانشجوی خود را از دست می‌دهند. واحدی بیان می‌کند: «اینکه هر دانشگاه چند دانشجو در چه رشته‌هایی بگیرد مربوط به آمایش است. ما امسال یک میلیون و ۷۰ هزار شرکت‌کننده در آزمون داشتیم که در زیرگروه‌های مربوط به وزارت علوم نزدیک به ۴۵۰ هزار نفر برای کارشناسی پذیرش می‌شوند. ۱۵۰ هزار نفر در دانشگاه‌های مهارتی مثل دانشگاه ملی مهارت و دانشگاه جامع علمی کاربردی پذیرش می‌شوند. ۱۳۲هزار نفر کارشناسی ارشد و ۱۴ هزار نفر هم دانشجوی دکتری برای سال ۱۴۰۵ پذیرش خواهند شد.»
تطبیق با نیازهای جامعه
کاهش درخواست تحصیل در بعضی رشته‌ها ممکن است بنیان علمی کشور را سست کند. رشته‌های علوم محض که مبنای دانش به‌شمار می‌روند از این گروه هستند. واحدی می‌گوید: «ما نباید فقط به ذائقه داوطلبان اکتفا کنیم بلکه باید دانشگاه‌ها را با نیازهای جامعه تطبیق دهیم. داوطلبان به‌دلیل اشتغال، دستمزد و مانند آنها کمتر سراغ رشته فیزیک، ریاضی، زیست‌شناسی، شیمی و... می‌روند اما آینده کشور روی این علوم استوار است و باید فکری برای این شرایط کرد.» او با حمایت از رشته‌های خاص بیان می‌کند: «حمایت از رشته‌های راهبردی و مزیت‌آفرین را به تصویب شورای‌عالی رساندیم. امسال ۱۸۰نفر برای رشته‌های راهبردی هیات علمی جذب می‌شوند و همزمان باید برای این رشته‌ها دانشجوی دکتری پذیرش شوند تا استادان بعدی ما باشند. زیرساخت‌هایی مانند ۱۰ آزمایشگاه ملی، منطقی، راهبردی در حال ایجاد است. از طرف دیگر برای اینکه علم و فناوری را به‌روز نگه‌داریم باید استادانمان را بورسیه کنیم. در این زمینه با توجه به شرایط سیاسی و جنگی کشور طرح‌هایی آماده و فرصت مطالعاتی برای ۲۰۰۰ نفر از استادان فراهم شده تا تعامل بین‌المللی با مراکز علمی جهان همچنان برقرار باشد.»
