توقف معاملات تتر در ساعت‌های مشخص، تعیین سقف خرید روزانه و محدودیت نمایش قیمت و نمودار، اقداماتی است که با هدف کنترل التهاب بازار ارز به پلتفرم‌های رمزارزی ابلاغ شده است. اقدامی که پیش از این نیز انجام شده اما به باور فعالین این حوزه، هیچ‌گاه نتوانسته ترمز افزایش نرخ ارز را بکشد. فعالان حوزه ارز دیجیتال در گفت‌وگو با زومیت توضیح می‌دهند که قیمت تتر از قیمت دلار پیروی می‌کند و محدود کردن معاملات تتر نمی‌تواند نرخ ارز را پایین بیاورد یا به ثبات برساند. آن‌ها هم‌چنین درباره پیامدهای تداوم محدودیت‌ها برای دسترسی کاربران به دارایی و فعالیت صرافی‌های داخلی هشدار می‌دهند.
کپی لینکمحدودیت تتر با هدف کنترل قیمت دلار
سهند حمزه‌ای، مدیرعامل آبان‌تتر، درباره هدف اعلام‌شده برای این تصمیم به زومیت می‌گوید: «آن‌طور که به ما گفته شده، هدف بانک مرکزی کنترل هیجانات نرخ ارز است. به نظر می‌رسد بانک مرکزی معتقد است قیمت تتر بر قیمت دلار اثر می‌گذارد و تلاش می‌کند با اعمال محدودیت در معاملات تتر، قیمت دلار را کنترل کند.»
به گفته او، دستور محدودیت‌ها از سوی یک کارگروه ابلاغ شده و به نظر می‌رسد بانک مرکزی نقش اثرگذاری در تصمیم‌گیری‌های آن دارد. مدیرعامل آبان‌تتر معتقد است رابطه قیمت دلار و تتر، برخلاف برداشت مبنای این تصمیم عمل می‌کند:
آنچه از داده‌های این مدت به نظر می‌رسد، این است که قیمت دلار بر قیمت تتر اثر می‌گذارد. معمولا ابتدا قیمت دلار جابه‌جا می‌شود و بعد، تحت تاثیر آن قیمت تتر تغییر می‌کند.- سهند حمزه‌ای، مدیرعامل آبان‌تتر
او می‌گوید در دوره مورد اشاره، قیمت تتر معمولا پایین‌تر از قیمت دلار بوده است. به باور حمزه‌ای، بازار تتر در مقایسه با بازار دلار و درهم کوچک‌تر است و عمدتا از قیمت‌های آن‌ها پیروی می‌کند.
علیرضا یعقوبی، رئیس هیئت‌مدیره انجمن فین‌تک، نیز در گفت‌وگو با زومیت از نتایج حاصل از اعمال محدودیت برای بازار تتر می‌گوید: «تحقیقات ما نشان می‌دهد این سیاست‌ها هیچ‌کدام تاثیر قابل‌توجهی بر نرخ ارز نمی‌گذارند. نرخ ارز به عوامل دیگری، از جمله خلق پول در کشور و نرخ درهم وابسته است. بازار تتر یک بازار پیرو است، نه بازاری تعیین‌کننده که بتواند نرخ دلار را مشخص کند.»
به باور رئیس هیئت‌مدیره انجمن فین‌تک، محدودکردن معاملات تتر عوامل اصلی اثرگذار بر نرخ ارز را تغییر نمی‌دهد. یعقوبی معتقد است در شرایط محدودیت ورود ارز به کشور، چنین سیاست‌هایی ممکن است در کوتاه‌مدت به مهار نرخ کمک کنند، اما نمی‌توانند اثر عوامل اقتصادی را در دوره‌های بعد از بین ببرند یا بازار را به ثبات برسانند.
کپی لینکزمان پایان محدودیت‌ها برای پلتفرم‌ها مشخص نیست
علی جهانی، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار بیت‌پین، نیز در گفت‌وگو با زومیت بر همین بی‌حاصل بودن محدودسازی معاملات تتری تاکید می‌کند:
حقیقت ماجرا این است که نمی‌دانیم تا کی باید این محدودیت را ادامه بدهیم، اما آنچه محرز است این است که این محدودیت‌ها اثری روی افزایش نرخ دلار نداشته‌اند و از ابتدای اجرای این محدودیت‌ها نرخ دلار حدود ۲۰ هزار تومان افزایش داشته است.- علی جهانی، مدیرعامل و هم‌بنیان‌گذار بیت‌پین
جهانی می‌گوید بار دیگر انگشت اتهام افزایش نرخ ارز به سوی پلتفرم‌های رمزارزی گرفته شده؛ در حالی که به گفته او، این شرکت‌ها در جلسات سال‌های گذشته با بانک مرکزی و دیگر نهادهای حاکمیتی، ضمن همکاری با آن‌ها، بر دنبال‌کننده بودن قیمت تتر تاکید کرده‌اند.
او با اشاره به شرایط حساس کشور و ضرورت کاهش نگرانی مردم و حاکمیت، توضیح می‌دهد که پلتفرم‌ها محدودیت شبانه بازار تتر، محدودیت نمایش قیمت و نمودار و سقف خرید روزانه معادل دو هزار دلار برای هر کاربر را اجرا کرده‌اند.
رئیس هیئت‌مدیره انجمن فین‌تک نیز منشا این محدودیت‌ها را مصوبه کارگروه اقدام مشترک برای جلوگیری از التهاب بازار ارز عنوان می‌کند. به گفته او، توقف معاملات بازار تتر–ریال در ساعت‌های مشخص و تعیین سقف دو هزار تتری، از اجزای این مصوبه بوده است.
کپی لینکسهم سه درصدی تتر از معاملات ارز؛ برآورد بیت‌پین
جهانی با اشاره به اندازه بازار تتر می‌گوید: «طبق محاسبات ما، کل معاملات تتر همه پلتفرم‌های رمزارزی حداکثر سه درصد معاملات ارز کشور را در روزهای اوج دربرمی‌گیرد.» او با تاکید بر نقش بازار درهم–دلار و صرافی‌های سنتی در معاملات ارز، معتقد است تمرکز بر این سهم نمی‌تواند مساله اصلی را حل کند.
مدیرعامل بیت‌پین محدودیت بازار تتر را به کاهش هزینه‌های روزمره در شرکتی بحران‌زده تشبیه می‌کند؛ تصمیم‌هایی که ممکن است در کوتاه‌مدت احساس اثرگذاری یا اضطرار ایجاد کنند، اما ادامه آن‌ها فعالیت اصلی کسب‌وکار را تهدید می‌کند. به باور او، محدودیت معاملات تتر نیز شاید در کوتاه‌مدت حس اضطرار را به اقتصاد منتقل کند و سرعت گردش پول را کاهش دهد، اما ادامه دادن آن ممکن نیست.
مدیرعامل آبان‌تتر نیز برداشت خود از دلیل محدودیت شبانه را این‌گونه توضیح می‌دهد: «فکر می‌کنم بانک مرکزی دنبال این بوده که در زمان‌هایی که حجم معاملات دلار در بازارهای ایران پایین است، مثل شب‌ها یا روزهای تعطیل، بازار تتری وجود نداشته باشد که احتمالا به دلار سیگنال بدهد.» با این حال، او می‌گوید قیمت دلار با وجود محدودیت معاملات تتر، به‌صورت مستقل به رفتار خود ادامه داده و افزایش یافته است.
کپی لینکنوسان هنگام بازگشایی، تا چهار برابر بیشتر از دیگر ساعت‌های روز
مدیرعامل بیت‌پین هم معتقد است محدودیت شبانه و سقف خرید، هیجان کاربران را افزایش می‌دهد. او درباره مشاهدات بیت‌پین در روزهای اجرای تصمیم می‌گوید: «شاهد آن بودیم که کندل بازگشایی بازار تتر، پرنوسان‌ترین کندل بود و تا چهار برابر بیشتر از دیگر ساعات روز نوسان قیمت را تجربه کردیم.»
به باور او، این وضعیت نشان‌دهنده انتظار کاربران برای بازگشایی بازار و افزایش هیجان خرید است؛ پیامدی که آن را برخلاف هدف اولیه محدودیت‌ها، یعنی کاهش هیجان خریداران، می‌داند.
حمزه‌ای نیز هزینه اجرای تصمیم را متوجه کسب‌وکارها و مشتریان آن‌ها می‌داند:
هزینه این موضوع را دو قشر می‌دهند؛ یکی کسب‌وکارها که به‌واسطه بسته‌بودن بازارهایشان، طبیعتا درآمدشان افت می‌کند و دیگری مشتریان آن‌ها که محدودیت‌های شدید معاملاتی دارند، فقط در زمان‌های مشخصی می‌توانند معامله کنند و در حجم معاملات هم محدودیت دارند.- سهند حمزه‌ای، مدیرعامل آبانتترکپی لینک
هشدار درباره خروج کاربران و کاهش نقدشوندگی
جهانی کاهش اعتماد به پلتفرم‌های ایرانی و سوق یافتن کاربران به پلتفرم‌های خارجی و بازارهای زیرزمینی را از پیامدهای تداوم محدودیت‌ها می‌داند. به گفته او، این روند می‌تواند شفافیت معاملات را کاهش دهد، زمینه افزایش جرایم را فراهم کند و ریسک دارایی کاربران را بالا ببرد.
او معتقد است کاهش حضور کاربران، عمق بازار پلتفرم‌های داخلی را نیز کم می‌کند و توان آن‌ها برای ارائه بازاری کارا و نقدشونده را محدود خواهد کرد. جهانی شمار کارکنان مجموع این کسب‌وکارها را نزدیک به ۵ هزار نفر برآورد می‌کند و نسبت به تضعیف توان آن‌ها هشدار می‌دهد.
مدیرعامل بیت‌پین هم‌چنین به فشار روانی محدودیت دسترسی به دارایی اشاره می‌کند: «این حق مردم است که حداقل خیالشان از دارایی خودشان راحت باشد. حق آن‌هاست که بدانند مثل سایر مردم دنیا می‌توانند آزادانه به دارایی خود دسترسی داشته باشند و آن را معامله کنند.»
مدیرعامل آبان‌تتر نیز می‌گوید شرکت‌های حاضر در جلساتی که از آن‌ها اطلاع دارد، با محدودیت معاملات مخالفت کرده‌اند. او توضیح می‌دهد که در برخی جلسات، علاوه بر شرکت‌ها، نمایندگان نظام صنفی، انجمن بلاکچین و انجمن فین‌تک نیز حضور داشته‌اند.
کپی لینکدرخواست برای تعیین رویکرد روشن در قبال رمزارزها
مدیرعامل بیت‌پین معتقد است حل مساله به تعیین رویکرد حاکمیت در قبال رمزارزها نیاز دارد. او می‌گوید کاربران هم‌زمان هزینه فشارهای داخلی و بین‌المللی را تحمل می‌کنند و نگاه صرفا امنیتی، پایانی برای محدودیت‌ها در نظر نمی‌گیرد.
او در پایان گفت‌وگو با زومیت خواستار توجه به فرصت‌های این حوزه و تقویت توان پلتفرم‌های داخلی است: «باید به کسانی که این بازار را بلدند اعتماد کنیم. اجازه دهیم معدود پلتفرم‌هایی که دانش فنی کافی برای ارائه این بازار دارند، روزبه‌روز توانمندتر شوند و خودشان خدمات امن و مقیاس‌پذیر در اختیار کاربر ایرانی قرار دهند.»
