در شرایط کمبود دارو و محدودیت منابع ارزی، ورود انسولین‌های گران‌تر به فهرست بیمه بدون شواهد روشن از برتری بالینی آنها در حالی صورت می‌گیرد که تولیدکنندگان داخلی برای دریافت پوشش بیمه‌ای با فرایندهای طولانی مواجه‌اند.
به گزارش سلامت نیوز، در وضعیتی که که کشور با کسری بودجه بیمه‌ها و کمبود بسیاری از داروهای حیاتی مواجه است، یک سوال اساسی مطرح می‌شود: چرا سیاست‌گذاران حوزه دارو و بیمه اجازه ورود و پوشش بیمه‌ای انسولین‌هایی را می‌دهند که قیمت و ارزبری آنها به‌مراتب بالاتر از انسولین‌های موجود در بازار است، در حالی که از نظر اثربخشی بالینی مزیت معناداری نسبت به محصولات موجود ندارند؟ اگر منابع نظام سلامت محدود است، اولویت‌بندی هزینه‌ها بر چه اساسی انجام می‌شود؟
طی سال‌های گذشته، تولیدکنندگان داخلی با سرمایه‌گذاری گسترده موفق به بومی‌سازی فناوری تولید انواع انسولین و تامین نیاز بیماران کشور شده‌اند. با این حال، همزمان شاهد ورود و توسعه محصولاتی هستیم که قیمت آنها دو برابر یا بیشتر از انسولین‌های موجود است و ارزبری قابل توجهی را به نظام سلامت تحمیل می‌کنند، بدون آنکه شواهد روشنی از برتری درمانی آنها ارائه شده باشد.
سوال مهم‌تر این است که مطالعات هزینه-اثربخشی این محصولات کجاست؟ چرا شرکت‌های تولیدکننده داخلی برای ورود یک دارو به فهرست رسمی کشور باید ماه‌ها و گاه بیش از یک سال در انتظار بررسی‌های هزینه-اثربخشی، اثر بودجه‌ای و تامین منابع بیمه‌ای بمانند اما برخی انسولین‌های وارداتی یا وابسته به واردات در مدت کوتاهی وارد فهرست دارویی کشور شده و حتی از پوشش بیمه پایه نیز برخوردار شوند؟
نمونه بارز این موضوع، انسولین دگلودک آسپارت (رایزودگ) است که با وجود قیمت ارزی حدود دو برابر انسولین‌های گلارژین و آسپارت موجود در بازار و چندین برابر ارزبری بیشتر نسبت به محصولات تولید داخل، به سرعت وارد فهرست دارویی کشور شد و پوشش بیمه پایه دریافت کرد. در این بین، یک تقارن زمانی جالب توجه بین ورود این انسولین به بازار دارویی کشور و رقبای تولید داخل انسولین نوومیکس به نظر می‌رسد. گویا شرکت نوونوردیسک پس از ورود رقیب تولید داخل انسولین نوومیکس خود، استراتژی خود را بر مبنای جایگزینی این انسولین با انسولین میکس دیگر (رایزودگ) با کارایی مشابه و قیمت بیشتر اتخاذ نموده است.
در حوزه ارزبری، انسولین رایزودگ به تنهایی و طی دو سال در حدود 34 میلیون یورو ارزبری داشته است! این رقم معادل 15 درصد ارزبری کل انسولین های وارداتی در این بازه زمانی می‌باشد. اکنون نیز انسولین دگلودک (ترسیبا) که در واقع یکی از اجزای تشکیل‌دهنده همان محصول ترکیبی است، تقریبا با همان قیمت ارزی در مسیر ورود به بازار دارویی کشور بوده و در صف دریافت پوشش بیمه پایه قرار دارد.
این پرسش‌ها نیازمند پاسخ شفاف از سوی شورای بررسی و تدوین فهرست رسمی داروهای ایران و سازمان‌های بیمه‌گر است:
- بر اساس کدام مطالعه هزینه-اثربخشی، این محصولات وارد فهرست دارویی کشور شده‌اند؟
- چه شواهدی وجود دارد که توجیه‌کننده پرداخت دو برابر هزینه برای محصولی با اثربخشی درمانی مشابه باشد؟
- چگونه یک داروی ترکیبی و جزء تشکیل‌دهنده آن تقریبا با یک قیمت ارزی عرضه می‌شوند؟
- چرا بیمه‌ها برای بسیاری از داروهای تولید داخل محدودیت منابع و ناتوانی در پوشش را مطرح می‌کنند، اما برای این محصولات وارداتی یا وابسته به واردات چنین محدودیتی مشاهده نمی‌شود؟
- آیا استانداردهای ارزیابی اقتصادی و بودجه‌ای برای همه شرکت‌ها به طور یکسان اعمال می‌شود یا سختگیری‌ها صرفا متوجه تولیدکنندگان واقعی داخلی است؟
به گفته یک تولیدکننده داخلی انسولین، ابعاد این موضوع تنها به ارزبری محدود نمی‌شود. تجربه دو سال اخیر نشان داده است که انسولین دگلودک آسپارت با وجود قیمت ارزی حدود ۶.۵ یورو به سرعت در حال افزایش سهم بازار خود است و جایگزین بخشی از مصرف انسولین‌های ارزان‌تر موجود در بازار شده است. به گونه‌ای که از سهم بازار 3 درصدی در بازار انسولین‌ها در سال 1403 به 10 درصد در سال 1404 رسیده و بدین ترتیب بیشترین رشد سهم بازار را در این گروه فرآورده به خود اختصاص داده است. در نتیجه، میلیاردها تومان از منابع محدود بیمه‌ای و یارانه‌ای کشور به سمت محصولاتی هدایت می‌شود که مزیت درمانی اثبات‌شده‌ای نسبت به گزینه‌های موجود ندارند.
برآوردها حاکی از آنست که در صورت تداوم الگوی مصرف فعلی و عدم افزایش پوشش بیمه‌ای، انسولین رایزودگ به تنهایی نزدیک به 5 همت از منابع بیمه‌ای و یارانه‌ای کشور را در سال جاری به خود اختصاص خواهد داد. این رقم در شرایطی هزینه می‌شود که بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان، بیماری‌های نادر و بیماری‌های خودایمنی همچنان با مشکلات جدی در دسترسی به دارو و پوشش بیمه‌ای مواجه هستند.
امروز تولیدکنندگان داخلی، بیماران و افکار عمومی حق دارند بدانند که در شرایط بحران ارزی کشور، مجوز ورود و پوشش بیمه‌ای این محصولات بر چه مبنای علمی، اقتصادی و سیاستی صادر شده است. اگر قرار است هر یورو ارز و هر ریال بودجه بیمه‌ای با حساسیت مدیریت شود، شفاف‌سازی مطالعات هزینه-اثربخشی و اثر بودجه‌ای و به طور کلی فرآیند ورود به بازار دارویی کشور بیش از پیش ضرورت دارد./ سالم خبر
