به گزارش سلامت نیوز به نقل از الجزیره، در گوشه‌ای شلوغ از داروخانه‌ای در خیابان باهنر، در شمال تهران، فرشته ۶۷ ساله نسخه همسر مبتلا به سرطان خود را روی پیشخوان داروخانه می‌گذارد؛ به امید آنکه دارویی را پیدا کند که پس از جست‌وجو در ده‌ها داروخانه دیگر همچنان موفق به یافتن آن نشده است.
او می‌گوید در ماه‌های گذشته از افزایش قیمت داروها شکایت داشته، اما حالا با مشکل بزرگ‌تری روبه‌روست: دارویی که به آن نیاز دارد، اصلا پیدا نمی‌شود و ناچار است برای تهیه آن به بازار سیاه مراجعه کند و مبالغی نجومی بپردازد.
فرشته در گفت‌وگو با الجزیره نت توضیح می‌دهد که حدود ۱۰ روز است برای یافتن داروی شیمی‌درمانی همسرش به داروخانه‌های دولتی و خصوصی مراجعه می‌کند، اما نتیجه‌ای نگرفته است. به گفته او، داروخانه‌ها اعلام می‌کنند که دارو موجود نیست و زمان مشخصی هم برای تامین آن ندارند؛ زیرا شرکت تامین‌کننده به دلیل محاصره، واردات دارو را متوقف کرده است.
او می‌گوید چندین بار به بازار ناصرخسرو مراجعه کرده؛ جایی که فروشندگان بازار سیاه داروهای وارداتی را با قیمت‌هایی بسیار بالا عرضه می‌کنند. فرشته می‌گوید پیش‌تر از رنج همسر بیمار خود سخن می‌گفت، اما اکنون جست‌وجوی طاقت‌فرسا برای یافتن دارو نیز به بخشی از رنج روزمره او تبدیل شده است.
شوک دارویی؛ از کمبود محدود تا بحران فراگیر
وضعیت فرشته تنها نمونه‌ای از مشکلاتی نیست که خانواده‌های بیماران در ایران با آن مواجه شده‌اند. در شرایط آتش‌بس شکننده میان تهران و واشنگتن و ادامه محاصره دریایی و هوایی ایران، بیماران با بحرانی کم‌سابقه در تامین دارو روبه‌رو شده‌اند.
انجمن داروسازان تهران اعلام کرده است که حدود ۸۰۰ قلم دارو در فهرست کمبود قرار گرفته‌اند که ۹۰ قلم از آن‌ها داروهای ضروری و نجات‌بخش هستند. از میان این داروها، ۴۰۰ قلم در داخل کشور تولید می‌شوند.
این وضعیت در حالی رخ داده است که مسئولان و فعالان صنعت داروی ایران می‌گویند بیش از ۹۷ درصد داروهای موردنیاز کشور در داخل تولید می‌شود. بااین‌حال، بحران اخیر نشان داده است که تولید داخلی به‌تنهایی به معنای خودکفایی کامل نیست؛ زیرا بخش مهمی از مواد اولیه، مواد جانبی و حتی تجهیزات موردنیاز برای تولید دارو از خارج وارد می‌شود و همین وابستگی، صنعت داروسازی را در برابر فشارهای خارجی آسیب‌پذیر می‌کند.
صلاح‌الدین خدیوی، داروساز، در گفت‌وگو با الجزیره نت می‌گوید بازار داروی ایران نخستین شوک‌های خود را در جریان جنگ ۱۲روزه و پس از آن تجربه کرد؛ زمانی که برخی اقلام دارویی به‌تدریج نایاب شدند. به گفته او، وضعیت پس از جنگ رمضان وخیم‌تر شد و با اعمال محاصره دریایی و سپس هوایی، کمبود دارو از پدیده‌ای محدود به بحرانی ملی تبدیل شد.
او توضیح می‌دهد که قیمت داروها به‌شدت افزایش یافته و بسیاری از اقلام را از دسترس شهروندان عادی خارج کرده است. به گفته این داروساز، هر روز تعداد بیشتری از داروها که پیش‌تر به‌سختی پیدا می‌شدند، کاملا نایاب می‌شوند.
خدیوی همچنین به بحران مالی شرکت‌های بیمه اشاره می‌کند و می‌گوید ناتوانی این شرکت‌ها در پرداخت مطالبات داروخانه‌ها، اختلال در بازار دارو را تشدید کرده است. در نتیجه، برخی داروخانه‌ها برای دسترسی سریع‌تر به نقدینگی، از فروش دارو با پوشش بیمه‌ای خودداری می‌کنند و ترجیح می‌دهند دارو را به‌صورت نقدی بفروشند.
سه انتخاب دشوار پیش روی بیماران
به گفته خدیوی، تامین داروهای تخصصی، به‌ویژه داروهای سرطان و شیمی‌درمانی، با مشکلات جدی روبه‌روست. حتی داروهایی مانند انسولین تولید داخل نیز با کمبود شدید مواجه شده‌اند.
او توضیح می‌دهد که مشکلات واردات مواد اولیه در ماه‌های اخیر باعث توقف تولید برخی داروها شده است. افزایش هزینه‌های تولید پس از حذف ارز ترجیحی تخصیص‌یافته به بخش خصوصی و جهش نرخ ارز در بازار آزاد نیز فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
این داروساز می‌گوید بیماران اکنون با سه گزینه دشوار مواجه‌اند: خرید دارو با قیمت‌های بسیار بالا از بازار سیاه، استفاده از جایگزین‌های ایرانی که به گفته او ممکن است اثربخشی آن‌ها با داروهای وارداتی یکسان نباشد، یا سفر به کشورهای همسایه برای ادامه درمان.
او همچنین نسبت به گسترش بازار سیاه و خطرهای مرتبط با آن هشدار می‌دهد. یکی از نگرانی‌های اصلی، رعایت نشدن زنجیره سرد در حمل‌ونقل زمینی است؛ زیرا برخی داروها برای حفظ اثربخشی خود باید در دمای مشخصی نگهداری شوند و قرار گرفتن در شرایط نامناسب می‌تواند کیفیت و اثرگذاری آن‌ها را کاهش دهد.
با توقف پروازها، برخی واسطه‌ها تلاش کرده‌اند داروها را از مسیرهای زمینی وارد کنند. در همین حال، علی صالحی، دادستان تهران، از بازداشت اعضای یک شبکه قاچاق دارو به یکی از کشورهای همسایه خبر داده است.
به گفته او، متهم اصلی این پرونده زنی از یکی از کشورهای همسایه بوده که مقادیری داروی قاچاق و خارج از شبکه رسمی توزیع همراه داشته است. تحقیقات درباره سایر افراد مرتبط با این شبکه، از جمله قاچاق داروهای سرطان، ادامه دارد.
تحریم‌ها، اختلال در مبادلات مالی و آسیب به زیرساخت‌های دارویی
کیانوش جهانپور، سخنگوی پیشین وزارت بهداشت ایران، در گفت‌وگو با الجزیره نت می‌گوید صنعت داروی کشور بدون تردید از تحریم‌ها و محاصره تاثیر پذیرفته است.
به گفته او، دشواری مبادلات مالی، خودداری برخی شرکت‌های غربی و شرقی از فروش دارو به ایران به دلیل تحریم‌ها یا مشکلات انتقال پول و همچنین تاخیر در تامین مواد موثره دارویی به بهانه مشکلات حمل‌ونقل، از جمله عواملی هستند که تامین دارو را مختل کرده‌اند.
جهانپور می‌گوید این مشکلات از گذشته نیز وجود داشته‌اند، اما در ماه‌های اخیر و با تشدید محاصره، شدت گرفته‌اند. او همچنین به دشواری تامین ارز موردنیاز برای واردات دارو در داخل کشور اشاره می‌کند.
به گفته سخنگوی پیشین وزارت بهداشت، برخلاف سیاست اعلام‌شده کشورهای غربی مبنی بر مستثنا بودن غذا و دارو از تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی، این محدودیت‌ها در عمل بر تامین دارو و مواد موردنیاز صنعت داروسازی ایران تاثیر گذاشته‌اند؛ هرچند صنعت داروی کشور توانسته است تا حدی در برابر این فشارها مقاومت کند.
جهانپور همچنین می‌گوید صنعت داروی ایران در دو جنگ اخیر، به‌ویژه جنگ رمضان، خسارت‌های مختلفی متحمل شده است. به گفته او، برخی شرکت‌های داروسازی، از جمله شرکت توفیق دارو، هدف حمله مستقیم نظامی قرار گرفته‌اند. همچنین موسسات دانشگاهی و مراکز تحقیقاتی، از جمله انستیتو پاستور ایران که از مراکز مهم پژوهش در حوزه واکسن و بیماری‌های عفونی است، هدف حمله قرار گرفته‌اند.
او اعلام کرده است که بیش از ۲۰ شرکت و مرکز تولید دارو به‌صورت جزئی یا کامل آسیب دیده‌اند و محموله‌های دارویی نیز در دریا هدف قرار گرفته‌اند. به گفته جهانپور، حدود ۱۰ درصد از شرکت‌ها و مراکز تولید دارو در کشور در جریان جنگ اخیر به درجات مختلف آسیب دیده‌اند؛ بنابراین، بخشی از بحران کنونی دارو به خسارت‌های واردشده به زیرساخت‌های این صنعت مربوط می‌شود.
جهانپور در عین حال می‌گوید ایران پیش از آغاز جنگ برای ذخیره‌سازی داروهای موردنیاز آمادگی‌هایی داشته و همچنان ذخایری از داروهای ضروری در استان‌های مختلف کشور وجود دارد که در صورت نیاز می‌توان از آن‌ها استفاده کرد. او حمایت از تولید داخلی را یکی از موثرترین راهکارها برای عبور از شرایط کنونی می‌داند.
بیماران؛ قربانیان نهایی بحران دارو
در پایان گزارش الجزیره نت از داروخانه‌های تهران، فرشته همچنان در جست‌وجوی داروی همسرش است. او می‌گوید در حال بررسی امکان مهاجرت موقت به یکی از کشورهای همسایه است تا بتواند درمان همسرش را در آنجا ادامه دهد.
فرشته می‌گوید دیگر تحمل دیدن درد و رنج همسرش به دلیل کمبود دارو را ندارد و از سوی دیگر، توان پرداخت مبالغ سرسام‌آور بازار سیاه را نیز ندارد؛ بازاری که حتی درباره اصالت و سلامت داروهای قاچاق آن اطمینان کافی وجود ندارد.
او در پایان می‌گوید: «پیش‌تر جنگ برای ما به معنای ترس از بمباران بود، اما امروز از نبود دارو می‌ترسیم. ما هزینه این جنگ را دو بار می‌پردازیم؛ یک بار با جانمان و بار دیگر با سلامت‌مان.»
