سعید شعبانی؛ موصوع مرکبات مازندران فقط قیمت پایین یا هزینه بالای تولید نیست مشکل زنجیره‌ای از ضعف‌هاست که از باغ آغاز می‌شود و تا بازار مصرف ادامه پیدا می‌کند. در این زنجیره باغدار اغلب ضعیف‌ترین حلقه است؛ حلقه‌ای که محصول را تولید می‌کند اما لزوما سهم متناسبی از ارزش نهایی آن به دست نمی‌آورد.
از سال گذشته باید تنش‌های منطقه‌ای و جنگ را هم به عوامل بالا اضافه کرد و به خاطر همین مشکلات بسیاری از واسطه‌ها زیان کردند و امسال تمایلی و حتی توانی برای خرید مرکبات ندارند و همین امر موجب شد برخی واسطه‌ها از این وضعیت سوءاستفاده کنند و قیمت‌های نازلی برای مرکبات پیشنهاد بدهند.
افزایش هزینه کارگر کود، سم، برداشت، سبد و حمل‌ونقل، حاشیه سود باغدار را زیر فشار قرار داده است. در مقابل، نبود دسترسی کافی به بازارهای مستقیم فروش محدودیت امکانات نگهداری و دشواری عرضه یکپارچه محصول قدرت چانه‌زنی بسیاری از باغداران خرد را کاهش می‌دهد. وقتی تولیدکننده برای فروش محصول فسادپذیر خود فرصت محدودی دارد، ناچار است گاهی به قیمتی تن بدهد که با هزینه‌های تولیدش همخوانی ندارد.
در این میان نقش واسطه‌ها و خریداران عمده به یکی از پرسش‌های جدی بازار مرکبات تبدیل شده است. واسطه‌گری به‌خودی‌خود نه غیرقانونی است و نه همیشه زیان‌بار این حلقه می‌تواند وظیفه جمع‌آوری، درجه‌بندی، حمل‌ونقل و توزیع محصول را بر عهده بگیرد. اما هنگامی که اطلاعات قیمت شفاف نیست رقابت میان خریداران محدود است و باغدار امکان انتخاب ندارد، باید پرسید چه کسی بر نحوه شکل‌گیری قیمت نظارت می‌کند و سهم هر حلقه از زنجیره فروش چگونه تعیین می‌شود؟
نمی‌توان از باغدار انتظار داشت هزینه‌های تولید را بپردازد با خطرهای طبیعی مقابله کند و محصول باکیفیت تحویل دهد، اما در زمان فروش، او را در برابر بازاری قرار داد که تولید را برایش زیانآور می‌کند. این روزها که نارنگی پیش‌رس به بازار عرضه شد قیمت آن از کیلویی بیست تا چهل هزار تومان تعیین شد در حالی‌که اگر زیر 60 تا ۷۰ هزار تومان باشد، برای تولیدکننده چیزی جز ضرر و زیان ندارد.
مسئولیت این وضعیت را نمی‌توان فقط متوجه دلالان کرد. اداره‌کل جهاد کشاورزی، سازمان تعاون روستایی، دستگاه‌های متولی بازرگانی و مدیریت استانی نیز باید درباره عملکرد خود پاسخ‌گو باشند. چرا تشکل‌های قدرتمند و فراگیر باغداران نتوانسته‌اند در همه مناطق استان نقش موثرتری در فروش جمعی محصول ایفا کنند؟ ظرفیت سردخانه‌ها و صنایع تبدیلی تا چه اندازه پاسخ‌گوی نیاز تولیدکنندگان است؟ برنامه صادراتی مرکبات چه سهمی در جذب محصول و کاهش فشار عرضه دارد؟ و چرا هنوز دسترسی به اطلاعات روشن و روزآمد قیمت‌ها برای همه باغداران به یک ابزار عمومی تبدیل نشده است؟
به گزارش سرتیترها، مازندران با برخورداری از ظرفیت گسترده تولید مرکبات، نمی‌تواند در فصل برداشت صرفا به آمار تولید و کیفیت محصول افتخار کند. موفقیت کشاورزی زمانی معنا دارد که تولیدکننده نیز از نتیجه تلاش خود بهره‌مند شود. تولید بیشتر، بدون بازار مناسب و سودآوری پایدار، لزوما به معنای تقویت اقتصاد کشاورزی نیست؛ چه‌بسا افزایش تولید در بازاری که قدرت جذب کافی ندارد، فشار بیشتری بر قیمت فروش وارد کند.
راهکار نیز روشن است؛ اما اجرای آن به اراده مدیریتی و برنامه عملیاتی نیاز دارد. توسعه خرید و فروش تعاونی، تقویت تشکل‌های واقعی باغداران، گسترش دسترسی به سردخانه و صنایع تبدیلی، تسهیل صادرات، انتشار منظم قیمت‌های خرید در باغ و عمده‌فروشی و ایجاد امکان عرضه مستقیم به خریداران بزرگ، باید از شعار به برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده تبدیل شود.
در کنار این اقدامات، مسئولان استان باید با انتشار آمار مستند، فاصله قیمت محصول در باغ تا بازار مصرف را بررسی کنند و توضیح دهند چه میزان از این فاصله به هزینه‌های واقعی برداشت، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و توزیع مربوط است و چه بخشی را می‌توان با افزایش رقابت و اصلاح زنجیره عرضه کاهش داد. بدون چنین شفافیتی، هر سال همین پرسش‌ها تکرار می‌شوند و باغدار همچنان با نگرانی به بازار چشم می‌دوزد.
