جنگ جهانی بر سر طلا شروع شد | کدام کشور بیشترین ذخیره را برای آینده می‌سازد؟

گروه اقتصادجهان - آناهیتا محب‌علی؛ طلا قرن‌ها است که در اقتصاد کشور‌ها بخشی از پشتوانه ذخایر به شمار می‌رود. اهمیت آن زمانی بیشتر می‌شود که اقتصاد جهانی با بحران، جنگ، تورم و بی‌ثباتی بازار‌های مالی روبه‌رو است. در چنین شرایطی، طلا می‌تواند به کشور‌ها کمک کند بخشی از ریسک ذخایر خود را کاهش دهند و وابستگی کمتری به یک دارایی یا ارز خاص داشته باشند.

به همین دلیل، بانک‌های مرکزی در سال‌های اخیر دوباره توجه ویژه‌ای به این دارایی نشان داده‌اند. طبق نظرسنجی ۲۰۲۶ شورای جهانی طلا، حدود ۹۰ درصد بانک‌های مرکزی انتظار دارند ذخایر طلای بانک‌های مرکزی جهان طی ۱۲ ماه آینده افزایش یابد.

۵ خریدار بزرگ طلای بانک‌های مرکزی در ۲۰۲۶

خرید طلا برای برخی کشور‌ها به بخشی از استراتژی اقتصادی و مدیریت ریسک در سال‌های آینده تبدیل شده است.

لهستان بزرگ‌ترین خریدار طلای سال ۲۰۲۶ است؛ خرید طلا در این کشور بخشی از یک برنامه از پیش تعیین‌شده برای تغییر ساختار ذخایر ارزی است. بانک ملی لهستان هدف خود را رساندن ذخایر طلا به ۷۰۰ تن تعیین کرده و در پایان ژوئیه با حدود ۶۴۰ تن، بخش عمده مسیر را طی کرده بود. طلا در آن زمان حدود ۲۸ درصد کل ذخایر لهستان را تشکیل می‌داد.

رئیس بانک مرکزی لهستان، آدام گلاپینسکی (Adam Glapiński)، افزایش خرید طلا را با تغییر محیط امنیتی اروپا پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین مرتبط دانسته است. او گفته بود سرعت خرید طلا پس از آغاز جنگ افزایش یافت و ذخایر لهستان از حدود ۲۰۰ تن به صد‌ها تن رسید.

چهار کشور بعدی چه می‌گویند؟

چین با ۶۰ تن خرید تا پایان ژوئیه در رتبه دوم قرار دارد و خریدهایش در ماه‌های اخیر شتاب گرفته؛ بانک مرکزی چین در ژوئیه به‌تنهایی ۲۰ تن به ذخایرش اضافه کرد. ازبکستان با حدود ۴۰ تن، قزاقستان با ۲۹ تن و جمهوری چک با حدود ۱۲ تن در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. داده‌های شورای جهانی طلا نشان می‌دهد خرید فقط محدود به قدرت‌های بزرگ اقتصادی نیست و بانک‌های مرکزی اروپای شرقی و اقتصاد‌های نوظهور آسیایی سهم قابل‌توجهی را درموج خرید دارند.

۲ کشور فروشنده طلا

اگر خرید طلا را نشانه‌ای از نگاه بلندمدت بانک‌های مرکزی به ذخایر در نظر بگیریم، فروش آن می‌تواند داستان متفاوتی تعریف کند. در سال ۲۰۲۶، در کنار موج خرید بانک‌های مرکزی، برخی کشور‌ها بخشی از ذخایر طلای خود را کاهش داده‌اند.

در میان فروشندگان، ترکیه بیش از همه مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس داده‌های شورای جهانی طلا، ذخایر طلای این کشور در نیمه نخست ۲۰۲۶ حدود ۸۳ تن کاهش یافت. بخش قابل‌توجهی از این افت در سه‌ماهه نخست اتفاق افتاد و با فروش طلا برای تامین نقدینگی و مدیریت شرایط بازار ارز ترکیه ارتباط داشت.

اهمیت ترکیه این است که فروش طلا در این کشور برخلاف لهستان، بیشتر با نیاز‌های کوتاه‌مدت مالی و ارزی گره خورده است. در مارس ۲۰۲۶، گزارش رویترز بر اساس داده‌های رسمی نشان داد که ذخایر طلای ترکیه در یک هفته حدود ۵۰ تن سقوط کرده است. برآورد‌ها حاکی از آن بود که بخشی از این کاهش به فروش مستقیم طلا و بخشی به معاملات سوآپ طلا مربوط بوده است.

روسیه نیز در همین دوره حدود ۴۴ تن از ذخایر طلای خود را کاهش داد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که مسکو با هزینه‌های بالای جنگ و فشار‌های مالی مواجه بود.

چرا بانک‌های مرکزی طلا می‌خرند؟

بانک مرکزی طلا را معمولا با هدف استراتژیکی می‌خرد. در نظرسنجی ۲۰۲۶ شورای جهانی طلا، ۹۰ درصد بانک‌های مرکزی عملکرد طلا در زمان بحران را یکی از دلایل مهم نگهداری آن دانسته‌اند، ۸۴ درصد به نقش آن به‌عنوان ذخیره ارزش و ۸۳ درصد به قابلیت تنوع‌بخشی آن اشاره کرده‌اند.

ذخایر خارجی کشور‌ها معمولا در قالب دلار، یورو و سایر دارایی‌های مالی نگهداری می‌شود. خرید طلا به بانک مرکزی اجازه می‌دهد بخشی از ریسک خود را از دارایی‌های ارزی جدا کند. اهمیت این موضوع در گزارش شورای جهانی طلا مشخص می‌شود که ۷۴ درصد از بانک‌های مرکزی شرکت‌کننده انتظار دارند سهم دلار در ذخایر جهانی طی پنج سال آینده کاهش پیدا کند، درحالی‌که انتظار می‌رود سهم طلا افزایش یابد.

اگر قیمت طلا در بلندمدت افزایش پیدا کند، ارزش دلاری ذخایر طلای یک کشور نیز افزایش می‌یابد.

همچنین طبق بررسی شورای جهانی طلا، بانک‌های مرکزی طی چهار سال گذشته به‌طور متوسط سالانه حدود ۱۰۰۰ تن طلا به ذخایر خود اضافه کرده‌اند؛ درحالی‌که میانگین دهه قبل حدود ۵۰۰ تن بود؛ بنابراین خرید طلا برای بعضی کشور‌ها فقط یک تصمیم مالی نیست؛ بخشی از استراتژی امنیت اقتصادی کشور است.

ذخایر طلای کشور‌ها در ۲۰۲۷؛ صدرنشین کدام است؟. داده‌های شورای جهانی طلا تا ژوئن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد آمریکا بیش از ۸ هزار تن طلا در اختیار دارد و فاصله آن با سایر کشور‌ها بسیار زیاد است؛ بنابراین با توجه به حجم فعلی ذخایر و نبود نشانه‌ای از تغییر بزرگ در جایگاه آمریکا، می‌توان با احتیاط گفت این کشور در سال ۲۰۲۷ نیز صدرنشین خواهد بود.

بزرگ‌ترین ذخایر رسمی طلا؛ چشم‌انداز ۲۰۲۷

چین مهم‌ترین کشوری است که می‌تواند در سال‌های آینده جایگاه خود را تغییر دهد. بانک مرکزی چین در ژوئیه ۲۰۲۶ برای بیست‌ویکمین ماه متوالی طلا خرید و ۲۰ تن به ذخایرش اضافه کرد؛ ذخایر رسمی چین در پایان ژوئن به ۲٬۳۴۶ تن رسیده بود.

لهستان نیز داستان متفاوتی دارد. این کشور تا پایان ژوئیه ۲۰۲۶ حدود ۶۴۰ تن طلا داشت و هدف بانک مرکزی رسیدن به ۷۰۰ تن است. لهستان تنها در سال ۲۰۲۶ تا پایان ژوئیه ۹۰ تن طلا خریداری کرده است. اگر این روند ادامه پیدا کند، فاصله لهستان با کشور‌های بالاتر از خود در جدول به‌تدریج کمتر خواهد شد.

آیا آمریکا واقعا در ۲۰۲۷ اول می‌ماند؟

بسیار محتمل است. حتی اگر چین و سایر بانک‌های مرکزی به خرید طلا ادامه دهند، فاصله آمریکا با رتبه دوم بیش از ۴٬۷۰۰ تن است. برای تغییر این جایگاه باید یا آمریکا کاهش بسیار بزرگی در ذخایرش ایجاد کند یا سایر کشور‌ها در مدت بسیار کوتاهی خرید‌های فوق‌العاده سنگینی انجام دهند؛ در داده‌های فعلی چنین سناریویی دیده نمی‌شود.